علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٥٠ - سرچشمههای احادیث
زیارت مشابه ششم
در کامل الزیارات، به نقل از ابراهیم بن ابیالبلاد، از ابوالحسن٧ [گویا مراد امام کاظم٧ باشد] زیارتی برای پیامبر نقل کرده که در پارهای از جملات با زیارت مورد بحث تشابه دارد؛ از جمله با بند سوم مورد بحث ما:
اشهد انک قد بلّغت رسالات ربک و نصحت لامتک و جاهدت فی سبیل ربک و عبدته حتی اتاک الیقین و ادّیت الّذی علیک من الحق.[١]
نکته جالب در این زیارت و زیارت پیشین، این است که افعال دیگری که از سوی شارحان حدیث در زیارت مورد بحث ما به عنوان متعلّق جار و مجرور ذکر شدهاند، یعنی فعل «بلّغت» و «نصحت»
و «جاهدت»، در هر دو زیارت، و فعل «عبدته» در زیارت اخیر ذکر شده، ولی جار و مجرور «بالحکمة
و الموعظة الحسنة» به همراه آنها نیست. این امر، مؤیّد این معناست که جار و مجرور به این افعال
تعلق ندارد.
در اینجا مناسب است با نقل روایات دیگری که از آیة مورد بحث گرفته شده، خانواده بزرگتری از احادیث مشابه را پیش روی خوانندگان قرار دهیم.
روایات دیگر برگرفته از آیه ١٢٥ سوره نحل
آیه مورد نظر در بحث ما سرچشمه احادیث بسیاری بوده است. ما به پارهای از این احادیث اشاره میکنیم. در این اقتباسها جمله «بالحکمة و الموعظة الحسنة» به فعل دعا و مشتقات آن تعلّق دارد.
در اینجا تذکر این نکته مفید است در احادیثی که از این آیه سیراب گشتهاند و از تعبیر آن بهرهمند شدهاند، فعل جمله، به تناسب مقام، با فعل آیه تفاوت دارد. همچنین، این احادیث در آوردن سبیل و نیاوردن آن تفاوت دارند؛ کیفیت اشاره به نام خداوند هم در این احادیث یکسان نیست. نقطه اشتراک این احادیث در تعبیر «بالحکمة و الموعظة الحسنة» است، برای یافتن سرچشمه احادیث و دستیابی به احادیث هم خانواده که از یک سرچشمه سیراب شدهاند. باید به اینگونه تفاوتها توجه داشت و نقطه اشتراک احادیث هم خانواده و سرچشمه قرآنی آنها را به درستی به دست آورد.
حال به برخی از احادیث برگرفته از آیه فوق اشاره میکنیم:
١.
الامام یحلّ حلال الله و یحرّم حرام الله... و یدعو الی سبیل ربه بالحکمة و الموعظة الحسنة و الحجة البالغة...[٢]
[١]. سوره حجر، آیه٩٩.
[٢]. بحارالانوار، ج١٠٠، ص١٦٠.