علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٠١ - سیری در کتاب الوافی
٤. بىنياز كردن محقق از مراجعه به اسناد در بسيارى از روايات
از آنجا كه فيض احاديث مناسب با يك موضوع را از كتابهاى مختلف جمعآورى كرده است، در بسيارى از موارد، يك روايت را با چند سند و يا يك مضمون را با الفاظ و اسناد متفاوت در كنار هم آورده است كه سبب شهرت يا تواتر معنوى يا اجمالى احاديث ميشود و ديگر نيازى به بررسى سندى تكتك آنها باقى نمىماند. اين امر، در بسياري از بابهاي الوافي وجود دارد.[١] برخي از روايات را ـ كه بدون هيچگونه سندي در كتب اربعه آمده و به ظاهر مرسل است ـ از متواترات شمرده است.[٢]
٥. اشاره به موارد تقطيع روايات
يكى از امور مشكلساز در فهم روايات، تقطيع آنهاست كه در برخى از موارد، موجب دشوارى در فهم معنى و يا اشكال در سند آن مىگردد. فيض با آوردن بخشهاى تقطيع شده، اين مشكل را بر طرف ساخته و يا نشانی نقل كامل را به خواننده مىدهد[٣] و يا اشاره ميكند كه بخش ديگر حديث را در جاي ديگر آورده است.[٤]
٦. تفسیر بسیاری از آیات قرآنی در الوافی
يكى از بخشهاى مهمّ الوافی مباحث قرآنى و تفسيرى آن است. فيض يكى از مفسّران شيعى است و نوشتن دو كتاب الصافی و الاصفی نشان دهنده تخصّص اين عالم بزرگ در قرآنشناسى و تفسير قرآن است. وي در الوافي، به هنگام شرح روايات از آيات قرآن و تفسير آن كمك مىگيرد و بسيارى از احاديث را به كمك آيات شرح مىدهد و در هنگام تفسير آيات، گاهى خود به شرح آنها پرداخته و گاهى شرح آنها را به آيات ديگر و يا روايات واگذار كرده است. به عبارت ديگر، فيض بين تفسير عقلى و نقلى و تفسير قرآن به قرآن جمع كرده است. فيض در هنگام ورود به هر يك از فصلها يا بابهاى كتاب، آيات قرآنى مناسب با آن را مىآورد و در مواردى كه احتياج به تفسير دارد، به صرف نقل آيهها اكتفا نكرده، بلكه به تفسير آنها مىپردازد. وي، هم از روايات در تفسير قرآن استفاده كرده و هم از قرآن و تفسير در شرح روايات بهره برده است.[٥]
٧. توجه به سبب صدور احادیث در هنگام تبیین معانی آنها
يكي از مبانى فيض در شرح روايات، استفاده كردن از سبب صدور و فضاى صدور روايات است. آشنايى با اين دو امر، يكى از راههاى پى بردن به مقصود معصومين: ميباشد. يك سخن در شرايط و مواقع
[١]. همان، ج٢، ص٣٥٩.
[٢]. الوافی، ج٥، ص٩٥٠.
[٣]. همان، ج٦، ص٢٤٥.
[٤]. همان، ج٢، ص١٦١-١٦٤.
[٥]. همان، ج٢، ص٣٩٤.