اما سرانجام نتوانست کاری از پیش ببرد و خود و هفتاد تن از یارانش در حالی‌که مسجد کوفه را پناهگاه خود قرار داده بودند به دست عیسی بن موسی بن علی بن عبداللّه بن عباس، فرماندار کوفه از طرف منصور، (در سال ١٣٨ ق) قتل عام شدند. و به قولی، أبوالخطاب را در كناسۀ كوفه به دار كشیدند.[٢] از این ماجرا فقط یک نفر جان سالم به در برد و آن أبوسلمه سالم بن مکرم جَمّال، معروف به أبوخدیجه، است که قاتلان او را جزو مردگان پنداشتند و وی شب هنگام در حالی‌که جراحات سختی برداشته بود كه فرار کرد و سپس توبه نمود.[٣] همچنین در برخی نوشته‌ها از ارتباط نزدیك فرقۀ خطابیه با اسماعیلیه سخن رفته و حتی گفته شده است كه اسماعیلیۀ خالصه همان خطابیه هستند و أبوالخطاب یکی از دست اندرکاران اصلی در تشکیل فرقۀ اسماعیلیه و از رهبران آنان است[٤].

٥. مفوّضه

مسألۀ مهم دیگری كه در این زمان وجود داشت، مسأله تفویض امور به ائمه: بود كه از زمان مفضل بن عمر جعفی (زنده پیش از ١٨٣ ق) مطرح شد. دانشمندان رجالی شیعه دربارۀ مفضل دیدگاه‌های متفاوتی دارند: از رجالیان متقدم شیعه، نجاشی و ابن‌غضایرى او را فردی ضعیف و غیرقابل اعتماد دانسته‌اند. نجاشی او را «فاسد المذهب ومضطرب الروایة» خوانده است و می‌نویسد:

گفته‌اند كه از خطابیه بود.[٥]

ابن‌غضایرى معتقد است كه مفضل بن عمر «مرتفع القول و خطابى» است و غالیان در احادیث وی دست برده‌اند و جایز نیست كه حدیث او نوشته شود.[٦] كشی روایاتی در ذم و روایاتی نیز در مدح وی نقل كرده است و معتقد بوده است كه مفضل ابتدا مستقیم الامر بود و سپس خطابی شد[٧]. شیخ طوسى در دو كتاب الفهرست[٨] و رجال خود مدح و ذمی برای وی عنوان نكرده است.

رجالیان سده‌های میانی نیز، همچون ابن شهر آشوب[٩]، و ابن‌داود[١٠] بر سخنان رجالیون متقدم چیزی نیفزوده‌اند. البته علامۀ حلی[١١] نام وی را در قسم دوم كتاب خود آورده و می‌نویسد: روایات بر ذمّ او

[١]. رجال الطوسی، ص٢٩٦، ش٤٣٢١.

[٢]. امالی الطوسی، ص٦٥٠.

[٣]. اختیار معرفة الرجال، ج٢، ص٥٨٢.

[٤]. الفرق بین الفرق، ص٢٢٣.

[٥]. همان، ص٢٢٣. شهرستانی این مطلب را به عمیر بن بیان عجلی نسبت داده است: (الملل و النحل، ج١، ص١٨٠).

[٦]. الفرق بین الفرق، ص٢٢٤

[٧]. اختیار معرفة الرجال، ج٢، ص٦٤١.

[٨]. المقالات والفرق، ص٨١.

[٩]. رجال النجاشی، ص٤١٦، ش١١١٢.

[١٠]. رجال ابن الغضائری، ص٨٧، ش١١٧.

[١١]. اختیار معرفة الرجال، ج٢، ص٦١٤، ش٥٨٥