نجم الدين رازى در مقدمه ء " مرصاد العباد " گفته : در تاريخ شهور سبع عشر وستمائة لشكر مخذول كفار تتار " خذ لهم الله ودمرهم " استيلا يافت بر آن ديار ، وآن فتنه وقتل وفساد و اسر وهدم وحرق كه از آن ملاعين ظاهر شد در هيچ عصر در بلاد كفر واسلام كس نشان نداده است ، ودر هيچ تاريخ نيامده .

تا آنكه گفته : قتل ازين بيشتر چگونه بود كه از در تركستان تا در شام وروم چندين شهر وولايت قتل وخرابى كردند ، تا از يك شهر رى كه مولد ومنشأ اين ضعيف است قياس كرده اند ، كه كما بيش هفتصد هزار آدمى بقتل آمده است واسير گشته از شهر وولايت .

وبنابر تصريح ياقوت در اين تاريخ (٦١٧) نظر بتعدى شافعيان محلات حنفيان وشيعيان خراب وخالى از سكنه بوده است ، چنانكه كلام أو عن قريب نقل خواهد شد ، وبا وجود اين عده ء مقتولين واسراء را هفتصد هزار تخمين مى كنند ، پس اگر اين حمله قبل از تفرق شيعيان وحنفيان رى واقع مى شد قطعا شماره ء كشته شدگان واسيران بيشتر از اين مى شده است .

از تأمل در اين بيانات بخوبى مى توان نتيجه گرفت كه شهر رى در اوائل اسلام وزمان حمله ء مغول وما بين اين دو تاريخ داراى چه اهميت بوده است ، واگر خوف اطاله واطناب نمى بود بذكر قرائن وشواهد بسيار كه همه دلالت بر اين مطلب دارد مى پرداختم ، ليكن در اين جا اين مختصر كفايت است .

تو خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل .

حالا كه اين مقدمه روشن شد مى گوئيم .

اين شهر بزرگ تاريخي سالهاى متمادي پايتخت ديالمه بوده ،وقبل از ايشان أبو مسلم مروزى مركز قواى خود قرار داده بوده ، ومحل قضاياى مهم سياسي ديگرى نيز كه در تاريخ اهميت زياد دارد بوده است ، با وجود اين تاريخي براى اين شهر فعلا در دست نيست ،