با همديگر است ، زيرا اين دو اثر هر دو نمونه ء نثر فارسي يك قرن و تأليف دو عالم متعاصر است ( بدليل اينكه شيخ أبو الفتوح نيز مانند مصنف از قاضى أبو محمد حسن استر آبادى نقل روايت مى كند ، و تفصيل مطلب بكتب تراجم محول است ) وتبصرة العوام نيز از آثار اين زمان است ، واز مقايسه ء كتاب " نقض " با آن نيز همين نتيجه ء مذكوره بدست مى آيد ، پس از عبارت مذكوره ء مصنف دو مطلب اساسى فهميده شد .

١ - اينكه مصنف تعمد داشته است كه اين كتاب ( يعنى نقض ) ساده تر وروان تر باشد ، وهيچگونه تقيد به آراستن عبارت نداشتهاست بلكه مقصود أو اداى مطالب بوده است بطور وضوح .

٢ - كتب ديگر مصنف چنين نبوده است ، بلكه بلسان علمي وبيان خاص عالم فهم بوده است ، بعبارت ديگر در آن تصانيف نظر به يك دسته ء خاص كه علماء وفضلاء باشند بوده است ، بخلاف كتاب نقض كه هدف آن استفاده ء خواص وعوام بوده است ، پس در عين حال كه مشتمل بر مطالب عاليه ء علمي است بلسان عوام فهم گفته شده ، وبقلم ساده تأليف يافته است ، واين حسنى است كه بالا دست ندارد ، وشايد سبب اشتهار كتاب وبلكه بقاى آن تاكنون در نتيجه ء رعايت اين حسن بوده است ، والله اعلم .

٩ - اينكه منتجب الدين مصنف را بقزوين منسوب نموده ، براى آن است كه اصلا قزويني بوده است ، ليكن در رى توطن داشته است چنانكه از ملاحظة ء عبارات چند مورد از كتاب بر مى آيد ، از آن جمله عبارت منقوله در سابق است كه دلالت داشت كه مصنف در رى مدرسه داشته است ، وعن قريب از رافعي نيز تصريح بتوطن مصنف در رى نقل خواهد شد .

١٠ - بايد دانست كه چون كتاب " نقض " بمنظور نقل روايت با بيان ترجمه حال وذكر طرق روايات وضع وتصنيف نشده است ، تا مشايخ مصنف از آن فهميده شود ، بنابر اين اساتيد ومشايخ أو بر ما