تاريخ تحليلي اسلام - نصیری رضی، محمد - الصفحة ٧٠ -           تاريخ و مفهوم جاهليت

افراد خاص مى‌دانند، ضرورى است. [١] افزون بر اين، شناخت جاهليت پيش از اسلام و تحليل ماهيت و نشانه‌هاى آن، در شناخت روابط جاهلى دنياى كنونى بسيار كارگشا و مفيد است.

‌ هرچند واژه ‌جاهليت‌ از ريشه جهل است، ولى از كتب لغت بر مى‌آيد كه مراد از آن تنها نادانى نيست; بلكه ‌دورانى‌ است كه از ارزش‌هاى اخلاقى معقول، موازين فرهنگى منطقى و باورهاى دينى و اسلام تهى باشد. [٢] البته ويژگى‌ها و نشانه‌هايى چنين بر فرهنگ عرب پيش از اسلام، كه تاريك انديشى، شرك و... در آن غلبه داشت، به‌طور كامل منطبق است. [٣]

واژه جاهليت نخستين بار بهوسيله قرآن و در خصوص زندگى مردمان قبل از بعثت به‌كار رفته است، از اين روى، برخى حدود زمانى روزگار جاهليت پيش از اسلام را ١٥٠ تا ٢٠٠ سال قبل از بعثت و محدوده مكانى آن را شبه جزيره عربستان دانسته‌اند; اما اين دو مسأله، با توجه به شيوه برخورد و بيان قرآن و ديگر منابع اسلامى، قابل تأمل مى‌نمايد. بنابراين، بعيد است بتوان جاهليت را نام زمان، مردم، قبيله يا گروهى‌خاص دانست. [٤] البته محدوده زمانى و مكانى ياد شده مصداق كامل جاهليت است.

‌ قرآن كريم هر عملى را كه از روى نادانى و هواى نفس انجام شود، مصداق جاهليت مى‌داند. در فرهنگ قرآن جلوه‌گرى‌ها، برخى زيورها و آرايش‌هاى زنانه، گمان ناحق، بدانديشى نسبت به خدا و افعال او، حكومت ناحق و قانون خلاف واقع و تعصب‌هاى بى‌جا [٥] از معيارها و نمودهاى جاهليت شمرده شده است. [٦]

‌ از نظر امام على (عليه السلام) آنچه برخلاف مسير حق باشد و در مقابل اللّه قرار گيرد، جاهلى و