‌ تأكيدهاى مكرر امام صادق (عليه السلام) بر تقيه نشان‌دهنده فعال‌بودن تشكيلات سرّى ياران امام و تصميم جدى حكومت بر سركوب كردن حركت‌هاست. اين‌كه امام (عليه السلام) گاه ترك تقيه را با ترك نماز مساوى اعلام مى‌كند، مى‌تواند بيان‌گر بسيارى از حوادث و دشوارى‌هاى مبارزه‌اى باشد كه تاريخ به دلايلى از ثبت آن‌ها خوددارى كرده است. [٢] برخى از روايت‌ها نشان مى‌دهد شدت فشار چنان بود كه حتى شيعيان بدون اعتنا به يكديگر از كنار هم مى‌گذشتند. [٣] برخى از تاريخ‌نگاران درباره جاسوسان دستگاه عباسى چنين گفته‌اند:

منصور عباسى در مدينه جاسوسانى داشت، آن‌ها كسانى را كه با شيعيان جعفر رفتوآمد داشتند، گردن مى‌زدند. كيفر كم‌ترين اتهام مى‌توانست ١٠٠٠ شلاق باشد; چنان‌كه يكى از اطرافيان امام‌صادق(عليه السلام)زير شلاق جان سپرد. [٤]

‌ در روايات مربوط به زندگى ائمه (عليهم السلام) تعبيرهاى بسيار پرمعنايى مانند ‌باب‌، ‌وكيل‌ و ‌صاحب سرّ‌ ديده مى‌شود. علاوه بر روايات، اين عنوان‌ها در گزارش‌هاى محدثان بزرگ و مؤلفان قرن‌هاى نخستين نيز ديده مى‌شود; براى مثال در شرح زندگى امام سجاد (عليه السلام) يحيى‌بن‌ام‌طويل ‌باب‌ آن حضرت (عليه السلام) معرفى شده است. درباره جابرين‌يزيدجعفى و محمدبن‌سنان نيز اين تعبير ديده مى‌شود. [٥] تعبيرهايى چون ‌در‌ و ‌واسطه‌، ‌كارگزار‌ و ‌رازدار‌ نمايش‌گر دستگاه پنهانى است كه در پشت فعاليت‌هاى ظاهرى ائمه وجود داشته است.

‌ مشكل مى‌توان پذيرفت كه رازهاى مورد تأكيد امام (عليه السلام) مسائل غيبى و فراطبيعى باشد و يا دست‌كم در امور فراطبيعى خلاصه شود.اين‌كه امام صادق (عليه السلام) چنان ياران خود را به ‌كتمان‌راز‌ سفارش مى‌كند كه در كتاب‌هاى روايى، فصلى با عنوان ‌باب‌الكتمان‌ پديد مى‌آيد، نشان مى‌دهد اين ‌راز‌ چنان مهم است كه اگر آشكار شود، شيعيان و خود امام (عليه السلام) با خطرى بزرگ روبه‌رو مى‌گردند; بى‌ترديد چنين رازى نمى‌تواند امور شخصى، غيبى و

[١] ر.ك: اصول كافى ، ج ١، ص ٥٣ و وسائل الشيعه ، ج ١٨، ص ٥٨‌.

[٢] مستدرك الوسائل ، ج ١٢، صص ٢٥٥ ـ ٢٥٤ و وسائل الشيعه ، ج ٩، ص ٤٥٩.

[٣] مستدرك الوسائل ، ج ١٢، ص ٢٩٧ به بعد و وسائل الشيعه ، ج ٩، ص ٣٢.

[٤] ر. ك: المحاسن ، ص ١١٩ و حياة‌الامام الباقر (عليه السلام) ، ج ١، ص ٢٥٦.

[٥] ر.ك: المناقب ، ج ٤، ص ٢٤٨.