هريك از ائمه (عليهم السلام) ديگر شيعه در كتاب خود ثبت كند. به‌همين‌خاطر، براى تبيين درست زندگى امام (عليه السلام) بايد به قرائن و دلائل پراكنده تاريخى و گاه غيرتاريخى تكيه كنيم. بر اين اساس، اگر بتوانيم خطوط كلى و برجسته زندگى امام (عليه السلام) را در موضوعات و مسائلى چون تبيين امامت، بيان احكام الهى، تفسير قرآن، سازمان‌دهى تشكيلات فرهنگى ـ سياسى، گفتارها و شعرهاى حضرت و پيروانش خلاصه كنيم، بى‌ترديد يافتن نمودى از اعتراض نسبت به حكومت در همه اين موارد دشوار نيست.

مبارزه پايدار در قالب تبيين مسأله امامت

واژه امامت به‌معناى پيشوايى است و در فرهنگ اسلامى بيش‌تر به پيشوايى در شئون اجتماعى اطلاق مى‌گردد. فرق برداشت برخى از مسلمانان و شيعيان از امامت آن است كه در فرهنگ شيعه، امامت علاوه بر رهبرى سياسى، رهبرى فكرى و تهذيب روحى را نيز در برمى‌گيرد. آميختگى اين سه مفهوم در امامت ناشى از آن است كه اسلام نه تنها اين سه جنبه را از يكديگر تفكيك نكرده بلكه كمال انسان را در پرتو اين سه جهت ممكن مى‌داند. گويا دليل عمده‌اى كه امام صادق (عليه السلام) امامت را عنصر برجسته دعوتش قرار مى‌دهد نيز همين است.

‌ امام (عليه السلام) ، با تبيين اين مسأله خود را در مرحله‌اى از مبارزه مى‌ديد كه بايد به‌طور مستقيم و صريح حكام زمان را نفى و خويشتن را، به‌عنوان صاحب واقعى اين مقام، به مردم معرفى كند.

در مواردى امام‌صادق (عليه السلام) ، علاوه بر اثبات آشكار امامت خويش، از امامان راستين و پدران پاك خود نام مى‌بَرَد، سلسله امامت اهل‌بيت را به‌طور متصل و جدايى‌ناپذير مطرح و پيوند خود را با پيامبر بزرگوار (صلى الله عليه وآله) بيان مى‌كند.

‌ تبليغ امام‌صادق (عليه السلام) در مراسم حج ودر برابر نمايندگان همه مناطق مسلمان‌نشين، يك نمونه از معدود گزاره‌هاى تاريخى ثبت شده است. راوى مى‌گويد: ديدم امام (عليه السلام) در ميان انبوه مردم ايستاد، با صدايى بلند سه بار پيام خود را گفت. روى به سمت ديگر گرداند و سه بار همان سخن را تكرار كرد. پيام، كه دوازده بار تكرار شد، چنين بود: