و اجتماعى برخوردار باشند. و البته اين هدف‌ها جز بهوسيله رهبر معصوم تحقق نخواهد يافت; زيرا غيرمعصوم از انحراف فكر و خيانت ايمن نيست و ممكن است ولايت اسلامى به تدريج به سلطنت استبدادى تبديل شود. [١]

‌ چنان‌كه اشاره شد، اين ديدگاه برخلاف ديدگاه اول، سنت پيامبر (صلى الله عليه وآله) را همواره معتبر مى‌داند و بر اين باور است كه حكومت اسلامى بايد در شعاع شريعت (كتاب و سنت)، بر اساس مصالح و مقتضيات زمان، عمل كند.

‌ اين گروه در مسأله جانشينى معتقد است كه چون وسعت و دقت شريعت اسلام، اهميت و ارزش‌دادن پيامبراكرم (صلى الله عليه وآله) بدين‌امر و قدرت تدبير و درستى نظر رسول‌خدا (صلى الله عليه وآله) ترديدناپذير است، هرگز قابل تصور نيست حضرت (صلى الله عليه وآله) رحلت فرمايد و كسى را جانشين خود نسازد. [٢] افزون بر اين، زواياى گوناگون تاريخ زندگى و روش اجتماعى پيامبراكرم (صلى الله عليه وآله) مؤيد اين است كه از ابتداى بعثت تا رحلت تأكيدهاى فراوانى داشته است.

‌ مراد اين گروه از نص كافى آيات و اخبار متواتر و قطعى است. آيه ولايت و آيه اكمال دين و اتمام نعمت، بخشى از آيات مورد استدلال قرار گرفته در اين عرصه است. چند روايت مشهور، كه اين ديدگاه بدان تكيه مى‌كند، عبارت است از احاديث: ‌غدير‌، [٣] ‌ثقلين‌، ‌سفينه‌، ‌حق‌، ‌منزلت‌ و ‌دعوت خويشاوندان‌.

‌ اين روايت‌ها همراه صدها حديث ديگر، كه بسيارى از آن‌ها در منابع شيعه و سنى به تواتر نقل شده است، قابل ترديد نيست. چنان‌كه بسيارى از دانشمندان واقع‌بين و معاصر اهل‌تسنن، مانند شيخ سليم بشرى مصرى و شيخ محمود شلتوت كه هر كدام يك يا چند بار به رياست ‌الازهر‌ رسيده‌اند، بارها بر غيرقابل انكار بودن آن‌ها تأكيد داشته‌اند. [٤] به بخشى از سخنان بزرگان اهل‌سنت درباره درستى ديدگاه دوم اشاره مى‌شود:

‌ ١. ابن‌ابى‌الحديد معتزلى، هنگام نقل گفتوگوى خود با نقيب علوى درباره مسأله

[١] ر.ك: شيعه در اسلام ، سيدمحمدحسين طباطبائى، ص ٣١ به بعد.

[٢] ر.ك: همان ، صص ١٧٨ ـ ١٧٦.

[٣] در ميان دانشمندان اهل‌سنت در عصر حاضر كم‌تر كسى منكر غدير است تا آن‌جا كه استاد و محقق معروف اهل‌سنت عبداللّه علايلى در سخنرانى خود مى‌گويد: من انكر الغدير فقد انكر الاسلام بالذات.

[٤] المراجعات ، ص ٢٨٣ و حماسه غدير ، ص ٤٠ به بعد.