‌ پيامبر (صلى الله عليه وآله) براساس آموزه‌هاى الهى، به مسلمانان آموخت كه علاوه بر دفاع از جان و مال و ناموس، ميهن، آزادى، استقلال و دين خويش، موظف‌اند به دفاع از ستم‌زدگانى برخيزند كه در ساير كشورها به تنهايى از عهده دفاع و يا مقابله با متجاوز برنمى‌آيند و از مسلمانان استمداد مى‌كنند. [١]

‌ وظيفه جهاد از آن جهت كه رضايت پروردگار را هدف و غايت خود مى‌دانست، خالصانه بودن، از تعدى و تجاوز پيراسته بودن و... را معيار اصلى قبولى اين تكليف شمرد. اين معيارهابا آن هدف، اين تلاش و تكاپوى الهى را از اغراض فردى، سودجويانه، سلطه‌طلبانه بودن و از هرگونه وحشى‌گرى مبرّا و آن‌را فقط به دفع تعدى و تجاوز، تجاوزكاران محدود مى‌كرد. [٢]

‌ از آغاز تا انجام عمرش ميان رفتار و گفتارش تضادى ديده نشده و دشمنانش نيز او را راستگو و امين شناختند. همواره با قاطعيت به آنچه گفت و انجام داد پاى فشرد.

‌ الفباى اصول زندگى‌اش را پرهيز از بخل، حسد، آز و طمع، عوام‌فريبى و آراستگى به عفو، عطوفت، مهربانى، پارسايى و ساده‌زيستى تشكيل مى‌داد. با آنكه از نژاد عرب بود ولى تعصب عربى نداشت. در مسائل سياسى، اجتماعى و فرهنگى، دين و كتابى آورد كه هيچ‌كس نتوانست نظيرش را بياورد. پيامبران گذشته را تأييد كرد و ارمغان او نسخه كامل سعادت دو جهان براى انسان بود. حكومتى براساس عدل بنياد نهاد، از اهداف مهم او عدل دولت بر ملت و عدل ملت بر دولت و تشكيل امت بود. مشت را با مشت پاسخ نداد، سپر را به‌جاى شمشير به‌كاربرد و سلاح كشتار را صلاح زنده كردن قرار داد.

‌ در ميان محرومان ظهور كرد و از آن‌ها مردمى مورد احترام جهانيان ساخت. با دوست مهربان بود و در برابر دشمن كينه و عقده نداشت. بسيارى از دشمنانش در شمار سربازانش قرار گرفتند. در مسائل نظامى و جنگى پيش از دشمنانش دست به شمشير نبرد. در بيش از ده جنگ شركت جست و يك گام به عقب بازنگشت، در همه نبردهايش تربيت، مقدّم بر غلبه و پيروزى بود و در تاريخ بشر نخستين كسى بود كه پس از پيروزى، دشمن را مورد عفو قرار

[١] چنين جهادى از حيث مسلمانان كه به يارى ستمديدگان مى‌شتافتند ماهيت آزادى‌بخشى داشت.

[٢] سوره بقره، آيات ١٩ و ١٩٣; به چنين جهادى جهاددفاعى گفته‌مى‌شود كه با دفع كامل خطر، جهاد نيز خاتمه‌مى‌يابد.