قاعده لاحرج - حسينى خواه، سيدجواد؛ تقريربحث شيخ محمّدجواد فاضل لنكرانى - الصفحة ١٢ - مقدّمه ناشر
از سوى ديگر، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در خطبه غديريه خطاب به مردم فرمود:
«و ما من شيء يقرّبكم إلى اللَّه وقد أمرتكم به وما من شيء يبعّدكم عن اللَّه إلّاوقد نهيتكم عنه ...» [١]؛
هيچ چيزى نبود كه شما را به خداوند نزديك كند جز آن كه شما را به آن فرمان دادم و هيچ چيزى نبود كه شما را از خداوند دور كند جز آن كه شما را از آن پرهيز دادم.
وتنها يكمسأله مىماند وآن معرفى خليفه پساز من وسپردن سكّانكشتى نجات امتاسلام بهفردى لايق استكه مرضىّ خداوند باشد، واين امر نيز در غديرخم و حجّةالوداع محقّق شد وبا نزول آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلمَ دِينًا» [٢] مهر تكميل بر پرونده رسالت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقش بست.
از آنچه گذشت نتيجه مىگيريم آنچه براى تبيين دين اعم از مسائل فقهى و غير فقهى لازم بود، توسط پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و با پيوست خلافت على بن ابيطالب و امامان از فرزندان او عليهم السلام مطرح شده است؛ لكن در پيگيرى مسائل فقهى بخصوص با كثرت فروعات آن به اين حقيقت نيز مىرسيم كه تبيين تمام آنها به صورت تفصيلى نبوده و گاه مطالب در قالب كليّات بيان شده است؛ و اين كه اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام دوستانشان را براى بدست آوردن احكام به اصحابشان ارجاع مىدادند و نيز اصحابشان را با بيان اين كه «إنّما علينا أن نلقي إليكم الاصول وعليكم أن تفرّعوا» [٣] تحريص به اجتهاد و استنباط احكام شرعى مىكردند؛ بيانگر اين معنا است كه زمينه استنباط احكام براى آنان فراهم بوده و كليّاتى در اختيارشان گذارده شده بود كه مىتوانستند از آن حكم جزئيات را دريابند.
بخشى از اين كليّات همان است كه به «قواعد فقهيه» ناميده شده است؛ و بهلحاظ تعميم آنها نسبت به مسائل فرعى فقهى از ديرباز مورد توجه فقها قرار گرفته و كتابهاى
[١]. على النمازى الشاهرودى، مستدرك سفينة البحار، ج ٨، ص ٣٣١.
[٢]. سوره مائده، آيه ٣.
[٣]. محمّد بن الحسن الحرّ العاملى، وسائل الشيعة، ج ٢٧، ص ٦٣، حديث ٥١.