تفسيراحسن‌الحديث - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٢١٢ - شرحها

شرحها

در این آیات به زمان و آنچه در مسیر زمان واقع است سوگند یاد شده که عذاب خدا در دنیا و آخرت کافران را خواهد گرفت و نعمت و فقر از جانب خدا امتحان است، سپس به قسمتی از عقوبتهای دنیا که کافران و اهل طغیان را گرفت اشاره شده است.
١- ٥- وَ الْفَجْرِ، وَ لَیالٍ عَشْرٍ، وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ، وَ اللَّیْلِ إِذا یَسْرِ، هَلْ فِی ذلِکَ قَسَمٌ لِذِی حِجْرٍ پیش از آنکه اقوال مفسران را نقل کنیم به نظر ما این آیات، قسمهایی است به زمان و موجوداتی که در مسیر زمان واقع هستند گذشت زمان وعده‌های خدا را به مرحله وجود می‌رساند، در نتیجه نیکوکاران به سعادت و بدکاران به شقاوت می‌رسند قید «یسر» در وَ اللَّیْلِ إِذا یَسْرِ بهترین دلیل است که منظور از این قسمها زمان و گذشت آنست و گرنه قید «رفتن» در آن نمی‌آمد.
توضیح اینکه: فجر، لیال عشر و لیل، همه زمانند و همه در حرکتند اما شفع و وتر، باید بدانیم که موجودات دو گونه هستند، یکی مذکر و مؤنث (نر و و ماده) مانند انسان و حیوانات و نباتات، دیگری آنکه نر و ماده بودن در آنها نیست مانند کوه‌ها، دریاها، زمین و امثال آنها، به نظر می‌آید مراد از «الشفع» قسمت اول و از «وتر» قسمت دوم است یعنی قسم به موجوداتی که نر و ماده هستند و قسم به موجوداتی که جفت بودن در آنها نیست یعنی: قسم به همه کائنات.
بدین بیان هضم و فهم آیه: هَلْ فِی ذلِکَ قَسَمٌ لِذِی حِجْرٍ آسان خواهد بود یعنی: قسم به زمان و قسم به آفریده‌ها که در مسیر زمانند آیا در این سخن برای خردمند قسم هست؟ آری که قسم هست. و اللَّه العالم مانعی نیست که مردم آن زمان این مطلب را به طور کامل نفهمیده باشند، زیرا قرآن برای همه و برای هر زمان