پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١٢ - شرح مفردات

معنى آمدن از بالا به پايين (فرود آمدن) است، و چون اين دو واژه معناى متعددى دارد به معناى پايين آوردن و فرو فرستادن است.

گاه نزول يا فرو فرستادن از بالا به پايين جنبه حسى دارد، مانند: «وَانْزَلْنا مِنْ السَماءِ ماءٍ اطَهُوراً؛ ما از آسمان آب پاكيزه، پاك كننده فرستاديم» (فرقان ٤٨).

گاه به معناى موهبتى است كه از مقام بالا به مقام پايين‌ترى اعطا مى‌شود، مانند:

«وَانْزَلَ لَكُمْ مِنَ الأَنْعامِ ثَمانيةَ ازْواجٍ؛ او براى شما هشت جفت از چار پايان نازل كرد» (بخشيد) (زمر ٦)

و گاه به معناى القاى مطالب و معارف الهيّه از سوى خداوند است كه در قرآن مجيد كراراً در اين معنا به كار رفته است.

در اين‌كه آيا واژه‌ «انْزال» و «تَنزِيل» به يك معنا است يا نه؟ ميان ارباب لغت گفتگو است، بعضى معتقدند كه تفاوتى ميان اين دو وجود ندارد جز اين‌كه تنزيل معناى كثرت و فزونى را در بر دارد. [١] در حالى كه بعضى ديگر معتقدند ميان اين دو تفاوت اساسى است «تنزيل» به معناى فرو فرستادن تدريجى است، در حالى كه «انزال» هم تدريجى را شامل مى‌شود و هم دفعى را، راغب در مفردات از آيه زير براى اين تفاوت استفاده كرده است:

«وَيَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا لَوْلَا نُزِلَتُ سُورَةٌ فَإِذِا انْزِلَتْ سُورَةٌ مُحْكَمَةٌ وَ ذُكِرَ فِيها اْلقِتالُ رَأَيْتَ الَّذينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ يَنْظُرُونَ الَيكَ نَظَر الْمَغْشِىِّ عَلَيهِ مِنَ الْمُوتِ؛ مؤمنان پيوسته مى‌گويند: چرا سوره‌اى نازل نمى‌شود (سوره‌اى كه در آن فرمان جهاد باشد) اما هنگامى كه سوره محكمى نازل مى‌گردد كه در آن نامى از جنگ برده شده، منافقان بيمار دل را مى‌بينى همچون كسى كه در آستانه مرگ قرار گرفته است به تو نگاه مى‌كنند»! (محمد ٢٠)

در اين آيه نخست سخن از تقاضاى نزول تدريجى آيات جهاد است، ولى بعداً اشاره به نزول اين فرمان به صورت يك حكم قاطع و جامع مى‌كند، و در اينجاست كه منافقان به وحشت مى‌افتند كه در برابر اين فرمان جهاد غافلگير

[١]. اين عقيده را لسان العرب از ابوالحسن نقل كرده است.