گرفت، الفت به تشتت گراييد، اهداف و دل‌ها مختلف شد، و به گروه‌هاى متعددى تقسيم شدند، و در عين پراكندگى به نبرد با يكديگر پرداختند، در اين هنگام خدا لباس كرامت و عزّت را از تنشان بيرون كرد، و نعمت‌هاى گسترده را از آنها سلب نمود، و تنها چيزى كه از آنها در ميان شما باقيمانده، داستان و سرگذشت آنهاست كه عبرتى است براى عبرت گيرندگان». [١]

در خطبه ديگرى مى‌فرمايد:

«وَإِنَّ لَكُمْ فِى الْقُروُنِ السالِفَةِ لَعِبْرةً، ايْنَ العَمالِقَةُ ايْنَ الفَراعِنَةُ وَ ابْناءُ اْلَفراعِنَةِ؟

ايْنَ اصْحابُ مَدائِنِ الرَّسِّ الَّدِينَ قَتَلُوا النَّبِيِّينَ، وَاطفَئُوا سُنَنَ المُرسَلِينَ، وَاحْيَوْا سُنَنَ اْلجَبّارِينَ؟ ايْنَ الَّذِينَ سارُوا بِالجُيُوشِ، و هَزَمُوا بِالأُلُوفِ، وَعَسْكَرُوا الْعَساكِرَ، وَ مَدِّنُوا اْلَمدائِنَ؟!؛

در تاريخ قرون گذشته درس‌هاى عبرت مهمى است، كجا هستند عمالقه و فرزندان عمالقه؟ [٢] كجايند فرعون‌ها و فرزندانشان؟ كجا هستند اصحاب شهرهاى رس؟ [٣] همان‌ها كه پيامبران را كشتند، و چراغ پر فروغ سنت‌هاى آنان را خاموش، و راه و رسم جباران را زنده ساختند، كجايند آنها كه با لشكرهاى گران به راه افتاده‌اند، و هزاران هزار نفر را شكست دادند؟

سپاهيان فراوان گرد آوردند، و شهرهاى عظيم بنا نهادند»! [٤]

در ساير روايات اسلامى نيز به اين معنا توجه فراوان داده شده، و تاريخ به عنوان يك منبع الهام بخش «معرفت» معرفى گرديده است، مخصوصاً براى مسائل اخلاقى و تهذيب نفوس و توجه به واقعيات زندگى بشر.

در حديثى مى‌خوانيم: «اميرمؤمنان على عليه السلام هنگامى كه با لشكريان خود به‌

[١]. نهج‌البلاغه، خطبه ١٩٢.

[٢]. «عمالقه» از اقوام باستانى و ساكن شمال حجاز بودند، در عهد فراعنه، مصر را گشودند، ودر آن كشور فرمانروايى مى‌كردند (قومى نيرومند و بسيار قوى و جبّار و ستمگر بودند).

[٣]. بسيارى معتقدند كه «اصحاب رس» قومى بودند كه در سرزمين يمامه در جنوب‌عربستان مى‌زيستند و پيامبرى بنام حنظله داشتند در حالى كه بعضى ديگر آنها را قوم شعيب مى‌دانند و بعضى محل آنها را آبادى‌هايى ميان شام و حجاز شمرده‌اند (براى توضيح بيشتر به تفسير نمونه، جلد ١٥، صفحه ٩٢، مراجعه شود).

[٤]. نهج‌البلاغه، خطبه ١٨٢.