پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٢ - تفسير و جمعبندى

دوّمين آيه‌ كه آخرين آيه سوره لقمان است، از علومى كه خاصّ خداوند مى‌باشد پرده بر مى‌دارد، و در آن، اشاره به پنج علم شده: قيام قيامت، نزول باران، جنين‌هايى كه در رحم مادرانند، حوادث آينده مربوط به اعمال آدمى، و سرزمين مرگ هركس. كه در بعضى از روايات اسلامى نيز به عنوان‌ «مفاتيح خمسه غيب» كه جز خدا كسى نمى‌داند، از آنها ياد شده است. [١]

ممكن است انسان از روى قرائن، كلياتى درباره اين امور بداند، ولى جزئيات هيچ‌يك از اين امور پنجگانه، بر احدى روشن نيست، مثلًا هيچ‌كس نمى‌داند جنينى كه در شكم مادر است داراى چه استعدادهاى جسمانى، و كيفيات روحى و زشتى و زيبايى، و انواع بيمارى‌ها و يا سلامت كامل است، حتّى هيچ‌كس از جنسيت آن (مذكر و مؤنث بودن) در بسيارى از مراحل با خبر نيست.

قرآن در اين آيه مى‌گويد: اى انسان تو حتى خبر از فرداى خود، و سرزمينى كه عمرت در آن پايان مى‌گيرد، ندارى، چگونه مى‌توانى انتظار داشته باشى از تمام عالم هستى، آگاه گردى؟! به همين دليل علم تو محدود است.

در آيه سوّم، سخن از تسبيح و حمد عمومى موجودات است كه همگى با زبان حال و با نظم شگرف و عجيبى كه بر آنها حكمفرماست، حمد و ثناى حق مى‌گويند و به پاكى او از هر عيب و نقصان گواهى مى‌دهند، و با زبان بى‌زبانى، عالم را از غلغله تسبيح خود پر كرده‌اند، و يا اين‌كه زبان قالى دارند، علاوه بر زبان حال، و هر ذرّه‌اى از موجودات اين جهان بدون استثنا به سهم خود، داراى عقل و عرفان و شعورى است، و آگاهانه «حمد» و «تسبيح» خدا مى‌گويد، كه شرح اين دو نظر را در تفسير نمونه داده‌ايم. [٢]

[١]. مجمع البيان، جلد ٨، ذيل آيه ٣٤ سوره لقمان.

[٢]. به جلد ١٢، صفحه ١٣٣، ذيل آيه ٤٤ سوره اسراء مراجعه فرماييد.