ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٣٤ - بحثى درباره محكم و متشابه

است كه الفاظ آنها تكرار شده باشد مثل داستان حضرت موسى (ع) و مانند آن (از ابن زيد).

٥- محكم آن است كه تفسير و تأويل آن معين و معلوم است و «متشابه» آياتى است كه تفسير و تأويل آنها معين نيست مانند «قيام ساعت» (از جابر بن عبد اللَّه)

(فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ) پس كسانى كه در دل آنان رو گردانى از حق و توجه بباطل است‌(فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ) پس بعلت گمراهى خود و نيز براى گمراه كردن و فاسد كردن دين مردم براى هدف و دين نادرست خويش به آنچه متشابه است استدلال و احتجاج مى‌كنند و اقوال ديگرى نيز در اين كه چرا آنان از متشابهات پيروى مى‌كنند گفته شده است:

١- از اين جهت كه براى مردم كم فهم و ضعيف مطلب را مشتبه گردانند (مجاهد) ٢- براى بدست آوردن شرافت و ثروت چنين مى‌كنند بنا بر اين كه مقصود از كلمه «فتنه» مال و ثروت باشد. چنان كه در موارد زيادى در قرآن، خداوند از ثروت به فتنه تعبير كرده است.

٣- منظور از «فتنه» كفر است و اين معنا از امام جعفر صادق (ع) نقل شده است و ربيع و سدى نيز همين را گفته‌اند.

(وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ) (و نيز از متشابهات پيروى مى‌كنند) كه بر خلاف حق آن را تفسير نمايند و بعضى گفته‌اند: آنان چنين مى‌كنند براى بدست آوردن سرانجام كار محمد به حساب «جمل» و شاهد اين كه تأويل گاهى بمعناى عاقبت و سرانجام است آيه كريمه:

(ذلِكَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلًا)[١] مى‌باشد (بازگشت بخدا و رسول) (براى شما بهتر و خوش عاقبت‌تر است) و در عرب معروف است تأويل را بمعناى آخر، و عاقبت استعمال مى‌كنند.

و زجاج مى‌گويد: معناى طلب نمودن تأويل آنها اين است كه مى‌خواستند برانگيختن و زنده شدن خود را بفهمند. از اين رو خداوند به آنها اعلام مى‌دارد كه‌

[١]- آيه ٥٨ از سوره نساء