فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٥ - گفتارى در حكم تشريح سيدمحسن خرازى

ميزان ديه جنين پرداخت شود و با تشريح برخى از اعضا و جوارح ميّت، به همان نسبت از كل ديه محاسبه مى‌شود؛ چنان كه درباره ديه قطع اعضاى انسان زنده چنين است. بدين جهت محقق حلّى درشرائع مى‌گويد:

همان گونه كه بريدن اعضاى ميّت به نسبت كل ديه محاسبه مى‌شود، شكستن و مجروح ساختن اعضا نيز چنين خواهد بود.

از طرفى به مقتضاى موثقه حسين بن خالد، وارث چيزى از ديه تشريح بدن مورّث را به ارث نمى‌برد، بلكه مى‌بايست آن را به عنوان خيرات از طرف ميّت مصرف كند. مؤيّد اين مدّعا مرسله محمد بن صباح ازبرخى از اصحاب از امام صادق(ع) است كه فرمود:

ليس لورثته فيها شيء إنّما هذا شيء أتي إليه في بدنه بعد موته يحجّ بها عنه أويتصدّق بها عنه أو تصيرفي سبيل من سبل الخير؛ (٥٢)

ورثه ميّت حقى نسبت به ديه تشريح بدن ميّت ندارند. اين ديه مالى است كه با تشريح بدن او پس از مرگش متوجه او شده است و مى‌بايست با اين مال از طرف ميّت حجّ به جا آورند يا آن را صدقه دهند يا دريكى از راه هاى خير مصرف كنند.

با اين حال، سيد مرتضى(ره) مدّعى است كه ديه تشريح بدن ميّت به بيت المال مى‌رسد؛ زيرا ديه عقوبت جنايت وارد برميّت است. از طرفى دليل محكمى اقامه نشده كه اثبات كند اين مال مى‌بايست از طرف ميّت دركارهاى خير مصرف شود. دليل ديگر آن كه اسحاق بن عمّار به امام صادق(ع) عرض كرد: چه كسى ديه تشريح بدن ميّت را مى‌گيرد؟ امام(ع) فرمود:

هذا للّه و إن قطعت يمينه أوشيء من جوارحه فعليه الارش للامام؛ (٥٣)

اين ديه براى خداست و اگر دست ميّت يا عضوى از اعضاى او بريده شود، ارش آن به امام (حاكم مسلمانان) مى‌رسد.


(٥٢) كافى، ج٧، ابواب الديات، ص٣٤٨.
(٥٣) كافى، ج٧، ابواب الديات، ص٣٤٨.