فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٧ - قواعد فقهی (١٠) قاعده «ما يُضمَن» محمد رحمانى

سألت أبا جعفر(ع) عن قول علىّ(ع): يترادّان الفضل. فقال: كان عليّ(ع) يقول ذلك. قلت: كيف يترادّان ؟ فقال: إن كان الرهن أفضل مما رهن به ثم عطب ردّ المرتهن الفضل على صاحبه و إن كان لايسوى ردّ الراهن ما نقص من حق المرتهن. قال: وكذلك كان قول على(ع) في الحيوان و غير ذلك. (٥٧)

از امام باقر(ع) از فرمايش على(ع) كه : راهن و مرتهن، زيادى را بايد برگردانند، پرسيدم. حضرت فرمود: على(ع) چنين مى‌فرمود. پرسيدم: چگونه ممكن است زيادى برگردد؟ فرمود: اگر مال رهنى بيشتر از مال(طلب) مرتهن باشد و مرتهن آن را تلف كند بايد زيادى را به راهن بپردازد و اگر رهن به اندازه مال(طلب) مرتهن نباشد راهن بايد زيادى را به مرتهن برگرداند و همچنين است كلام على(ع) درمورد حيوان و غير حيوان.

همچنين مانند موثقه اسحاق بن عمار:

سألت أبا إبراهيم(ع) عن الرجل يرهن الرهن بمأة درهم و هو يساوي ثلاثمأة درهم، فيهلك أعلى الرجل أن يرد على صاحبه مأتي درهم. قال: نعم، لانه أخذ رهنا فيه فضل وضيّعه. قلت: فهلك نصف الرهن؟ قال: على حساب ذلك. قلت: فيترادّان الفضل؟ قال: نعم. (٥٨)

از امام صادق(ع) پرسيدم: مردى مالى را كه سيصد درهم ارزش دارد در مقابل صد درهم بدهى رهن مى‌گذارد و اين مال نزد مرتهن تلف مى‌شود. آيا مرتهن بايد دويست درهم زيادى را به راهن برگرداند؟ فرمود: بله، زيرا مرتهن رهنى را گرفته كه بيشتر از طلب او ارزش داشته و آن را ضايع كرده. پرسيدم: اگر نصف مال رهنى تلف شود؟ فرمود: نصف مال در مقابل نصف طلب محسوب و زيادى بايد پرداخت شود.


(٥٧) وسائل ، ج١٣، باب ٧ از ابواب في أحكام الرهن، ح١، ص١٢٩.
(٥٨) وسائل ، ج١٣، باب ٧ از ابواب في أحكام الرهن، ح٢.