فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨ - قسامه تعددّ افراد يا تكرار قسم؟*
قال: قلت: لانقول لما قد صنع رسول اللّه(ص) لولم يصنعه . قال: فقلت: فعلى من القسامة؟ قال: على أهل القتيل؛ (٦)
امام صادق(ع) فرمود: عيسى ـ كه ابن شبرمه همراهش بود ـ درباره كشته اى كه در زمين ديگران پيدا شده باشد، از من سؤال كرد. گفتم: انصار جنازه مردى را در يكى از قنات هاى خيبر يافتند و گفتند: يهوديان او را كشته اند. پيامبر به ايشان فرمود: آيا بيّنه داريد؟ گفتند: نه. پيامبر(ص) فرمود: آيا سوگند ياد مىكنيد؟ گفتند: چگونه برچيزى كه نديديم سوگند ياد كنيم؟ پيامبر فرمود: پس بايد يهوديان سوگند ياد كنند. انصار گفتند: آيا آنها عليه دوست كشته ءما سوگند ياد كنند؟ پس پيامبر ديه او را از خود داد.
ابن شبرمه گفت: اگر پيامبر ديه او را نمىپرداخت چه مىگفتيد؟ امام فرمود: گفتم: ما درباره كارى كه پيامبر انجام داد نمىگوييم: اگر آن را انجام نمىداد [ چه مىشد].سپس ابن شبرمه گفت: پرسيدم:قسامه برعهده كيست؟ فرمود: برعهده خويشان مقتول است.
براين اساس درمذهب ما اصل قسامه به منزله يك دليل قضايى پذيرفته شده و در روايات ما مورد تصريح قرار گرفته است و دراين، هيچ بحثى نيست؛ بلكه بحث ما در اين جا در كيفيت قسامه و لزوم تعدد سوگند خورندگان يا عدم لزوم آن است.
روايات قسامه را از اين جهت مىتوان به چهار قسم تقسيم كرد:
سألته عن القسامة، كيف كانت؟ فقال:
درباره قسامه از امام صادق(ع) پرسيدم. فرمود: قسامه حق و نزد ما مكتوب
(٦) وسائل، ج١٩، ص١١٨، باب ١٠ از ابواب دعوى القتل و مايثبت به، ح٧.
(٧) وسائل، ج١٩، ص١١٤، ب٩ از ابواب دعوى القتل و مايثبت به، ح٢.