عن الامام الكاظم ٧ قال: قال رسول‌الله٦: مَن حَفِظَ عَلَي اُمَّتِي أربعين حديثاً مِمّا يَحتاجُونَ إليه فِي أمرِ دِينِهِم بَعَثَهُ الله عزوجل يوم القيامة فَقِيهاً عالِمَاً.[٥٤]

شيخ بهايي مطالب توضيحي خود را ذيل عناويني همچون: بيان، تبصرة، تنبيه، تتميم، تذكرة و إرشاد، بيان داشته است. گاه تمام اين عناوين و يا بخشي از آن‌ها به فراخور محتوا، در ذيل حديثی ديده مي‌شود. ذيل حديث مزبور، تمام اين عناوين آمده است.

در شرح شيخ به سه محور: «ترجمة تخصصي»، «شرح» و «پيام»، عنايت بيشترى شده است. اكنون با اين بخش‌ها بيشتر آشنا مى‌شويم.

الف) ترجمة تخصصي

در شرح احاديث، انتظار از شارح آن است كه با ظرافت‌هاي موشكافانه و دقت‌هاي عالمانه، تك‌تك واژگان را بررسي و ترجمه كند. خواننده تنها به دنبال ترجمه‌ای ساده نيست. برای نمونه ترجمة سادة حديث فوق چنين است:

«كسي كه براى امّت و پيروان من، چهل حديث را حفظ و نگه‌دارى کند كه امّت من دربارة دين و آیينشان به آن احاديث نيازمند باشند، خدا او را روز رستاخيز فقيه و داناى به احكام شرعيه و دانشمند برانگيزد».

اما در شرح حديث، ترجمه‌اي دقيق‌تر نياز است كه در ادامه ملاحظه خواهد شد.

١. ترجمة دقيق يك واژه

بعضي از واژگان در تركيب‌هاي مختلف جملات، معاني گوناگوني مي‌دهند. گاه چند معنا را مي‌توان احتمال داد. شارح بايد احتمالات گوناگون را بيان و معناي صحيح‌تر را اختيار كند. در حديث مزبور، واژة «حَفِظَ» از اين قرار است. مصنف چنين ترجمه كرده است: «در اين روايت مقصود از «حفظ»، به خاطر سپردن و از بر كردن واژگان است». او دليل اين معنا را كاربرد و شايع بودن چنين برداشتي در صدر اسلام از واژة «حَفِظَ»

[٥١]. الخصال، ج٢،ص ٥٤١.