حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٥٢ - سبكشناخت كتب حديثى شيخ بهايى
وَ عَلَيْكُمُ التَّفَرُّع[٨١]»؛ ما حكم كلّى را بيان ميکنیم، بر شماست كه فروع و دستههایى كه از اصل بيرون مىآيند را بهدست آورده، طبق آن حكم کنید.
دهها و صدها عنوان از عناوين كتابهاى پيروان امامان : به ابواب فقهى مربوط است و به نظر مىرسد كه بيشتر آنها حديثى و در شمار تكنگاريهاى فقهى باشد.
پس از عصر امامان : نيز بيشترين نگارشهاى فقهى قرنهاى سوم تا پنجم هجرى، استمرار گرايش فقه روايى در دوره حضور بود و فقيهان سعى مىكردند تا بيشتر از آنچه در روايات آمده است، مطلبى بيان نكنند.
كتابهايى مانند: التكليف ابوجعفر محمد بن على شلمغانى، النوادر ابوجعفر احمد قمى، الشرايع ابنبابويه قمى، المقنع و الهدايه دو اثر ارزندة شيخ صدوق و ديگر كتابهاى ابنقولويه و محمد بن على بن حسين رازى، نمونة بارزى از كار فقيهان عالىمقام اين دوران است كه اكثراً حاوى روايات امامان : است.[٨٢]
در مقابل گروه پيشين كه آنها را معمولاً «اهل حديث» گويند، گروهي ديگر وجود داشتند كه طرفدار فقه تحليلي و استدلالي بودند. اين گروه كه در نيمة دوم قرن سوم و تمام قرن چهارم فعاليت داشتند، فقه را با تحليل و استدلال بيان ميكردند و از پرداختن به اخبار آحاد به طور جدی پرهيز ميكردند و تنها روايات مشهور و متواتر را ميپذيرفتند. معروفترين نمايندگان اين شيوه، مشهور به «قديمين» هستند كه عبارتند از: ابنابيعقيل نويسندة كتاب التمسك بحبل آلالرسول كه در قرنهاي چهارم و پنجم از مشهورترين و مهمترين مراجع فقهي بوده است. و ديگري ابنجنيد اسكافي نويسندة كتاب تهذيب الشيعه لاحكام الشريعه. اين دو در قرن چهارم ميزيستند و به عنوان طلايهداران فقه استدلالي شناخته ميشوند؛ هرچند در دورههايي منتقدان جدّي داشتهاند.[٨٣]
گفتني است، كه حتى شيخ طوسى، كه او نيز از پايهگذاران فقه اجتهادى است، كتاب النهايه فى مجرد الفقه و الفتاوى را به همان سبك فقه روايى تدوين كرده است.
شيخ طوسى نخستين دانشمندى است كه استنباط احكام شرعى را از
[٨١]. مستطرفات السرائر، ص٥٧٥.
[٧٩]. دائرة المعارف تشیع، ج ١، ص٤٨٠.
[٨٠]. مقدمهای بر فقه شیعه، صص٤٠ـ ٤٣.