حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٣٨

پیامبر اکرم ٦ نگاه به دریا را عبادت شمرده‌اند.[٤٠٢] یکی از مواردی که در هنگام نگاه به دریا مورد توجه قرار می‌گیرد، رنگ آبی منعکس‌شده از آسمان روی سطح آب است. شاید این نکته با آنچه در روایت امام صادق٧آمده مرتبط باشد و دو مخلوقی که عظیم و آبی هستند، جلوۀ ویژه‌ای از عظمت خدا و ابزاری برای تقویت و سازگاری چشم محسوب شوند.

نگاه‌های منفی هم دربارۀ رنگ آبی وجود دارد. از دیدگاه اعراب، وجود این رنگ در اعضای بدن، نوعی نفرت را به همراه دارد، مخصوصاً اگر رنگ چشم، کبود باشد. عرب، دشمن خود را «أزرق العين» می‌خواند[٤٠٣]. شاید روایاتی که در آن افرادی چون سفیانی را «ازرق العین» خوانده‌اند، ارتباطی با این فرهنگ داشته باشد.[٤٠٤] قرآن کریم اهل جهنم را این‌گونه توصیف کرده است:

يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ وَ نَحْشُرُ الْمُجْرِمينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقاً؛[٤٠٥] [آن‌] روزى كه در صور دميده مى‌شود و گنهكاران را در آن روز، كبودچشم و نابينا محشور مى‌كنيم.[٤٠٦] در تفسیر قمی کسانی که شتر حضرت صالح ٧ را کشتند «ازرق» خوانده شده‌اند.[٤٠٧]

در روایات منسوب به اهل‌بیت : نسبت به زنان آبی‌چشم، دوگونه متن دیده می‌شود؛ یکی روایاتی که این زنان را مایۀ برکت دانسته[٤٠٨] و دیگری روایاتی که از ازدواج با آن‌ها نهی می‌کند. در یکی از این روایات، پیامبر ٦ از تعبیر «شهبره» استفاده می‌کنند و وقتی مخاطب از معنای آن می‌پرسد، شهبره را به زن پير، ضعيف و كبودچشم بى‌شرم و بدزبان معنا کرده‌اند.[٤٠٩]

شاید روایات نهی از ازدواج با زنان چشم‌آبی، به مجموعه‌ای از ویژگی‌های بد اشاره داشته باشد و در حقیقت آبی بودن چشم در کنار آن ویژگی‌ها، نکته‌ای منفی به شمار


[٣٩٥]. صحیفه الامام الرضا ٧، ص ٩٠، ح ١٩.

[٣٩٦]. معادل «ازرق العين» در فارسي همان «چشم سفيدي» است.

[٣٩٧]. الغیبة (نعمانی)، ص ٣٠٦، ح ١٨.

[٣٩٨]. طه، آیۀ ١٠٢.

[٣٩٩]. ترجمه تفسیر المیزان، ج ١٤، ص ٢٩٣.

[٤٠٠]. تفسیر قمی، ج ٢، ص ١٣٢.

[٤٠١]. «تَزَوَّجُوا الزُّرْقَ‌ فَإِنَّ فِيهِنَّ الْيُمْنَ»؛ کافی، ج ٥، ص ٣٣٥، ٦.

[٤٠٢]. معانی‌الاخبار، ص ٣١٨، ح ١.