حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٣١

طول موج منحصر به فرد داشته و قابل تجزیه به رنگ‌های دیگر نیست. آزمایش‌های بعدی نشان داد که با ترکیب نورها می‌توان رنگ‌های مختلف را ایجاد کرد؛ مثلاً نور قرمز با نور زرد، رنگ نارنجی را به وجود می‌آورد. بعضی از رنگ‌ها، مثل زرد و ارغوانی، در صورت ترکیب شدن، همدیگر را خنثی کرده و نور سفید می‌سازند. این رنگ‌ها را رنگ‌های مکمّل می‌نامند.[٣٧٦]

علما و دانشمندان اسلامی دربارۀ چگونگی پیدایش رنگ‌ها بحث کرده‌اند. صدرالمتألهين می‌نویسد:

برخى بر اين باورند كه رنگ، حقيقتى ندارد و كليۀ رنگ‌ها خيالى‌اند و سفيدى به نور و سياهى به ظلمت باز مى‌گردد و ديگر رنگ‌ها از تفاوتى كه در تركيب اجسام شفاف با هوا وجود دارد، تخيل مى‌شوند، ولى پژوهش‌گران می‌گويند كه رنگ‌ها كيفياتى حقيقى هستند.[٣٧٧]

وى در ادامه با اشاره به ضعف سخن كسانى كه رنگ‌ها را زايد بر مراتب تركيب نورها مى‌دانند، نتيجه گرفته كه هم صحيح است بپذيريم نور، ظهور رنگ است و هم صحيح است بگوييم نور، رنگ نيست، زيرا از آن جهت كه نور است، مختلف نيست و تركيب با عدم يا ظلمت در آن راه ندارد، به خلاف رنگ‌ها كه مختلفند.[٣٧٨]

از سخن اين دانشمند اسلامی مى‌توان نتیجه گرفت كه نور و رنگ دو مفهوم متغايرند، ولى در مصداق يكى هستند.

فيزيك‌دان‌ها و دانشمندان علوم تجربى، تفكيك روشنى از نور و رنگ به دست نداده‌اند. برخى از محققان در توضيح رنگ‌هاى اصلى و منشأ نور سفيد گفته‌اند: «رنگ‌هاى اصلى هفت رنگ است. نيوتن نخستين بار حدس زد كه بايد نور سفيد مجموعۀ اين رنگ‌ها باشد و ثابت كرد مجموعۀ اين رنگ‌ها با هم، اثر نور سفيد را بر چشم مى‌گذارند.»[٣٧٩] دانشمندان جدید نتوانستند تمايز آشكارى ميان نور و رنگ بيان كنند و با نوعى تسامح از آن گذشتند. در مجموع به نظر می‌رسد،


[٣٦٩]. رنگ نور، ص٥.

[٣٧٠]. اسفار، ج ٤، ص ٨٥ ـ ٨٨.

[٣٧١]. همان، ص ٩٤.

[٣٧٢]. رنگ و تربیت، ص ١٦٠.