از جمله ملاک‌های اعتبارسنجی کتب، قوّت و ضعف متن روایات موجود در آن است.[٣٥٠] التمحیص متنی روان و قابل فهم دارد و شاید به همین جهت، شرح و حاشیه‌ای بر آن نگاشته نشده و چون کتابی کوتاه است، نیازی به تلخیص هم نداشته است. التمحیص متن وزینی دارد و علامه مجلسی دربارة آن می‌گوید: «و متانته تدلّ علی فضل مؤلفه»؛ یعنی متانتِ متن را دلیل فضل مؤلف دانسته است.[٣٥١] قوّت و ضعف متن با چند معیار ارزیابی می‌شود.

١. موافقت با عقل

فقها و محدثان شیعه از عقل به عنوان یکی از معیارهای اعتبارسنجی روایات یاد کرده‌اند.[٣٥٢] در بررسی التمحیص روایتی که مخالف عقل باشد، یافت نشد. در نگاه اوليه، شاید دربارة چند روایت، شبهة مخالفت با عقل مطرح شود، اما با دقت و تأمل روشن مي‌شود كه مخالفتي با عقل ندارند؛ به عنوان نمونه، از امیرالمؤمنین ٧ نقل شده که فرمودند:

هرکس چهار ویژگی داشته باشد، ایمان خود را کامل کرده است، اگرچه از فرق سر تا کف پایش خطا باشد؛ راست‌گویی، امانت‌داری، حیا و اخلاق نیکو.

ظاهر این روایت با عقل تناقض دارد. چگونه می‌شود فردی از فرق سر تا کف پایش غرق در گناه باشد و در همان حال، ایمانش کامل باشد؟! علامه مجلسی برای رفع این اشکال دو راه‌حل ارائه کرده است؛ اوّل این‌که امکان دارد روایت را حمل بر صغائر کنیم، زیرا صدور کبائرِ زیاد از صاحب این خصلت‌ها بعید است و اصلاً جرئت بر اصرار کبائر پیدا نمی‌کند و صغائر هم با وجود این خصلت‌ها بخشیده می‌شود. دوم این‌که احتمال دارد داشتن این خصلت‌ها او را به توبه بکشاند، زیرا هر کدام از این ویژگی‌ها جلوی

[٣٤٤]. ر. ک: مجلة حدیث اندیشه، «اعتبار سنجی احادیث شیعه»، ش١٠ و١١.

[٣٤٥]. بحار‌الانوار، ج ١، ص ٣٤.

[٣٤٦]. روش‌شناسی نقد احادیث، ص ٥١٧.