حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١٣
در طرف مقابل، علامه مجلسی، آقا حسین خوانساری[٣٣٢](م١١٩١ق)، محدّث نوری(م١٣٢٠ق) و آقابزرگ تهرانی[٣٣٣](م١٣٨٥ق)، کتاب را از ابنهمام اسکافی دانستهاند. محدّث نوری میگوید:
اینکه در اولین روایت کتاب، نام ابنهمام آمده، خود قرینه است بر اینکه از تألیفات وی است و این شیوة مرسوم در غالب کتابهای محدثان قدیم بوده است.[٣٣٤]
نمونة این امر را میتوان در ابتدای کتاب المحاسن برقی[٣٣٥]، الکافی کلینی[٣٣٦]، من لایحضره الفقیه صدوق[٣٣٧]، الامالی طوسی[٣٣٨]، الاختصاص شيخ مفيد[٣٣٩] و کاملالزیارات ابنقولویه[٣٤٠] دید.
علامه مجلسی; میگوید: «یظهر من القرائن الجلیّه انّه من تألیفات ابنهمام.»[٣٤١] بر این اساس، گرچه انتساب التمحیص به ابنهمام مُحتمل است، اما قابل انتساب قطعی نیست، زیرا در مقایسه بین نقلیات ابنهمام در سایر منابع با التمحیص، روشن میشود که شباهتی بین آنها نیست. به هر حال حتی اگر کتاب، مردد بین ابنهمام و ابنشعبه باشد، ضرری به اعتبار آن نمیزند، زیرا هر دو جلیلالقدر و ثقه[٣٤٢] هستند.
با مراجعه به کتابهای فهرست و تحقیق در اسناد و متن کتاب التمحیص، روشن میشود که نام دیگری برای این کتاب ذکر نشده و کسی در نام آن تشکیک نکرده است. مهمتر اینکه مؤلف، خود در مقدمه، نام کتاب و علت انتخاب این اسم را بیان کرده است. همچنین کتاب دیگری، به اسم التمحیص نامگذاری نشده است؛ در نتیجه،
[٣٢٦]. روضاتالجنات، ج٦، ص ١٥١.
[٣٢٧]. الذريعه، ج٣، ص٤٠٠.
[٣٢٨]. مستدرکالوسائل، ج ١٩، ص ١٨٦.
[٣٢٩]. المحاسن، ج١، ص ٣.
[٣٣٠]. الكافي، ج١، ص١٠.
[٣٣١]. الفقيه، ج١، ص٥.
[٣٣٢]. الامالي، ص٣.
[٣٣٣]. الاختصاص، ص١.
[٣٣٤]. كاملالزيارات، ص١٠.
[٣٣٥]. بحارالانوار، ج١، ص ١٧.
[٣٣٦]. حسن بن علی بن شعبه حرانی، محدثی فاضل و جلیلالقدر است. آقابزرگ تهرانی او را از علمای قرن چهارم دانسته است. ابنشعبه از ابنهمام اسکافی روایت نقل کرده و شیخ مفید از ابنشعبه روایت دارد. ایشان صاحب کتاب تحفالعقول عن آلالرسول است. ر. ک: ریاضالعلما، ج١، ص٢٤٤؛ تنقیحالمقال، ج١، ص٢٩٣، ش٢٦٤١؛ الذریعه، ج٤، ص٤٣١، ش٢٦٤١.