حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٠٨

تألیف و انتشار یک کتابی در حوزه‌های بزرگ نیز بر اعتبار آن اثر می‌گذارد. کتابی که در کنار کتابخانه‌های گسترده نگاشته شده، امتیاز بهره‌مندی از نسخه‌های گران‌قدر آثار اسلامی را دارد و متقن‌تر است. حتی اگر مؤلف از همة کتاب‌ها در تألیف خویش استفاده نکند، اما حضور در کنار گنجینه‌های بزرگ اسلامی و مطالعه کتب آن که سیره علمای شیعه بوده، نگاشته را عمیق‌تر و مفیدتر خواهد کرد و نویسندة دانشمند التمحیص از چنین امتیازی برخوردار است.

٤.  شاگردان، راویان و شهرت علمی

شاگردِ عالم و برجسته، از عالم بودن استاد حکایت می‌کند. از جمله راه‌هایی که درجة علمی افراد را مشخص می‌کند، تعداد شاگردان و مرتبة علمی آن‌هاست. در بین شاگردان ابن‌همام نام افرادی چون محمد بن ابراهیم نعمانی صاحب الغیبة[٣٠٢](م٣٦٠ق) و ابوالقاسم جعفر بن محمد بن قولویه[٣٠٣] صاحب کامل‌الزیارات (م٣٦٧ق) به چشم می‌خورد.

مجموعه راویانِ وی، ٢٩ نفرند. نجاشی دربارة اسکافی تعبیر«شیخ اصحابنا و متقدّمهم» را به کار برده است. شبيه اين تعبیر، فقط دربارة شش نفر دیگر آمده که عبارتند از: زرارة بن اعین،[٣٠٤] کلینی،[٣٠٥] محمد بن یحیی ابوجعفر عطار قمی،[٣٠٦] جعفر بن حسین بن علی بن شهریار ابومحمد مؤمن قمی،[٣٠٧] علی بن بلال بن ابی‌معاویه ابو‌الحسن مهلبی[٣٠٨]و عمر بن محمد بن عبدالرحمان بن اذینه.[٣٠٩]

«شیخ» بودن اسکافی، نشانة استادی وی در حدیث است. علما بی‌جهت از کسی تمجید نکرده و لقب استادی به هر کسی نمی‌دهند. به همین دلیل، محدّث نوری; در تجلیل مقام علمی او، تعبیر «الشیخ الجلیل» را به کار می‌برد.[٣١٠] نجاشی در ادامة


[٢٩٦]. الغيبة (النعماني)، ص٢٤، ٢٨، ٣٧، ٤١، ٤٢و....

[٢٩٧]. امالي (مفيد)، ص٢٩١، ح٩، ص٣٠٠، ح١١؛ امالي (طوسي)، ص٥٠، ح٦٦، ص٦٨، ح٩٨.

[٢٩٨]. رجال نجاشی، ص ١٧٥، رقم ٤٦٣.

[٢٩٩]. همان، ص٣٧٧، رقم ١٠٢٦.

[٣٠٠]. همان، ص ٣٥٤، رقم ٩٤٦.

[٣٠١]. همان، ص١٢٤، رقم ٣١٧.

[٣٠٢]. همان، ص٢٦٦، رقم ٦٩٠.

[٣٠٣]. همان، ص٢٨٤، رقم ٧٥٢.

[٣٠٤]. مستدرک وسائل‌الشیعه، ج٧، ص ١٩٨، ح٨٠٢٠.