یکی از کتب حدیثی شیعه، کتاب التمحیص است. متن پیش رو به اعتبارسنجی این اثر با توجه به ویژگی‌های کتاب، متن و شخصیت مؤلفش، می‌پردازد. عُقَلا برای همة گفته‌ها و اخبار، به یک اندازه ارزش قائل نیستند، بلکه با بهره‌گیری از معیارهایی، به تعیین اعتبار پرداخته و به اندازة ارزش هر خبر به آن توجه می‌کنند.

در تاریخ حدیث، اتفاقاتی رخ داد که باعث راه‌ یافتن شماری از روایات ضعیف به میراث حدیثی شد. اصحاب ائمه : از همان عصر صدور حدیث، برای جداسازی احادیث معتبر از جملات نامعتبر تلاش کرده و با پیمودن راه‌های مختلف، سعی می‌کردند جایگاه هر کتاب را بشناسند.

اعتبارسنجی کتب حدیثی، یعنی مشخص کردن میزان اعتبار هر کتاب از حیث انتساب روایات آن به معصوم. تا وقتی صدور جمله‌ای از معصوم ثابت نشود، نسبت دادن آن به ایشان روا نیست و عمل و اعتقاد به آن- الزاماً- تأمین‌کنندة سعادت بشر نخواهد بود.[٢٨٥] به بهانة وجود روایات ضعیف نیز نمی‌توان میراث حدیثی را کنار گذاشت. بر این اساس، راستی‌آزمایی انتساب روایات موجود در کتب، ضرورت کار حدیثی است.

کتاب التمحیص اثری باقی‌مانده از دوران اوج نگارش‌های حدیثی شیعه است. اختلاف در انتساب این کتاب به ابن‌همام اسکافی، مرسل بودن روایاتش، کاربردی بودن آن، جایگاه خاص مؤلف و برخی ویژگی‌های دیگر، پژوهش دربارة التمحیص را ایجاب می‌کند. مأموریت این نوشتار جمع‌آوری و جمع‌بندی اطلاعات و تحلیل‌هایی است که به اعتبارسنجی التمحیص کمک می‌کند و هدف آن، مشخص شدن میزان اعتبار روایات کتاب برای عمل و استناد است. یکی از فایده‌های ‌این تحقیق، تطبیق ملاک‌های اعتبارسنجی منابع حدیثی شیعه بر کتاب التمحیص است. شاید نخستین بار است که این ملاک‌ها به شکل علمی و روش‌مند بر کتابی، منطبق می‌شود. فایدة دیگر این مقاله معرفی التمحیص به جوامع علمی و اثبات اعتبار نسبی آن است.

[٢٧٩]. اثبات صدور روایت از معصوم، راه‌های عقلایی و تفصیلی دارد. در صورتی که پیمودن این راه‌ها نتیجه نداد، راه‌های کلی و تعبدی وجود دارد که اکنون در صدد پرداختن به آن نیستیم.