حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٧٨ - تاریخگذاری سندی احادیث «رفع عن أمتّی» در منابع عامّه

عَنْ رِبْعِی عَنْ أَبِی‌عَبْدِاللَّهِ(ع) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): عُفِی عَنْ أُمَّتِی ثَلَاثٌ الْخَطَأُ وَ النِّسْیانُ وَ الِاسْتِكْرَاهُ وَ قَالَ أَبُو‌عَبْدِاللَّهِ(ع) وَ فِیهَا رَابِعَةٌ وَ مَا لَایطِیقُونَ.[١٨٩]

الْحُسَینُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی‌دَاوُدَ الْمُسْتَرِقِّ قَالَ حَدَّثَنِی عَمْرُو بْنُ مَرْوَانَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا‌عَبْدِاللَّهِ(ع) یقُولُ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): رُفِعَ عَنْ أُمَّتِی أَرْبَعُ‌ خِصَالٍ خَطَأُهَا وَ نِسْیآن‌ها وَ مَا أُكْرِهُوا عَلَیهِ وَ مَا لَمْ یطِیقُوا.[١٩٠]

عَنْهُ (إِسْمَاعِیلَ الْجُعْفِی‌) عَنْ أَبِی‌عَبْدِاللَّهِ(ع) قَالَ: سَمِعْتُهُ یقُولُ:‌ وُضِعَ عَنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ سِتٌّ الْخَطَأُ وَ النِّسْیانُ وَ مَا اسْتُكْرِهُوا عَلَیهِ وَ مَا لَا یعْلَمُونَ وَ مَا لَا یطِیقُونَ وَ مَا اضْطُرُّوا إِلَیهِ.[١٩١]

الْحُسَینُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهْدِی رَفَعَهُ عَنْ أَبِی‌عَبْدِاللَّهِ(ع) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص):‌ وُضِعَ عَنْ أُمَّتِی تِسْعُ خِصَالٍ الْخَطَأُ وَ النِّسْیانِ‌ وَ مَا لَا یعْلَمُونَ‌ وَ مَا لَا یطِیقُونَ وَ مَا اضْطُرُّوا إِلَیهِ وَ مَا اسْتُكْرِهُوا عَلَیهِ وَ الطِّیرَةُ وَ الْوَسْوَسَةُ فِی التَّفَكُّرِ فِی الْخَلْقِ وَ الْحَسَدُ مَا لَمْ یظْهِرْ بِلِسَانٍ أَوْ یدٍ.[١٩٢]

احادیثی با این مضمون در منابع عامّه نیز ثبت شده است؛ هر چند «حدیث رفع» به آن‌ها اطلاق نشده است. دو نمونه از این احادیث که مشابهت بیشتری با احادیث شیعی دارند، جهت تاریخ‌گذاری سندی انتخاب ‌شده است.

١. تاریخ گذاری سندی حدیث نخست

نادیده‌گرفتن «حدیث نفس» در این حدیث چنین بیان‌شده است:

عَنِ النَّبِی(ص) قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عزوجل تَجَاوَزَ لأُمَّتِی عَمَّا حَدَّثَتْ بِهِ أَنْفُسَهَا مَا لَمْ تَتَكَلَّمْ بِهِ، أَوْ تَعْمَلْ بِهِ.

این حدیث در آخرین کتاب ینبل (دائرة المعارف احادیث رسمی)[١٩٣] تاریخ‌گذاری شده است.[١٩٤] توضیح ینبل درباره حدیث چنین است:

Toying with an idea"" به عربی: حدیث النفس، با تعبیر زمزمه با خود (وسوسه) نیز بیان شده است. این حدیث اشاره به موقعیت‌های مختلفی در زندگی یک مرد دارد، مثلا تا زمانی که مرد طلاق همسر خود را در ذهن داشته باشد و صیغه طلاق را بلند ادا نکند، طلاق باطل و بی‌اعتبار است. قَسَم و نیّتِ آزادسازی برده (عتق) نیز به همین صورت است.

[١٨٩]. نوادر اشعری، ص٧٤، ح١٥٨.

[١٩٠]. الکافی، ج٢، ص٤٦٣، ح١.

[١٩١]. نوادر اشعری، ص٧٤، ح١٥٧.

[١٩٢]. الکافی، ج٢، ص٤٦٣، ح٢.

[١٩٣]. Encyclopedia of Canonical Hadith, p ٤٤٧.

[١٩٤]. همان‌گونه که از نام کتاب ینبل هویداست، وی تنها اسناد کتب رسمی (کتب سته) را بررسی نموده است. نوشتار پیش‌رو به دلیلی که خواهد آمد، منابع دیگری نیز به کار ینبل افزوده است.