این دوسند به خاطر مجهول‌بودن «عمن حدثه» و «عمن حدثه من اصحابنا»، ضعیف شمرده شده است. از عبارت «من اصحابنا» شاید بتوان امامی‌بودن راوی را برداشت کرد، اما وثاقت وی را نمی‌توان ثابت ‌کرد. پس این سند در حکم مرسل بوده و می‌تواند به عنوان مؤید سایر روایات قرار گیرد.

اسناد روایات «حوض» مورد ارزیابی قرار نمی‌گیرند؛ زیرا این اسناد با توجه به نقل‌های فراوانی که در منابع معتبر اهل‌سنّت مانند صحیح مسلم، صحیح بخاری، مسند احمد، سنن نسائی، سنن ترمذی، صحیح ابن‌حبان و همچنین منابع معتبر شیعه مانند الأمالی شیخ مفید، عیون اخبار الرضا(ع) و اعتقادات الامامیه شیخ صدوق دارد، به حد تواتر رسیده و نیازی به اعتبارسنجی آن‌ها نیست؛ هرچند از نظر سندی هم با مبنای تصحیح سندِ روایات کتاب بخاری و مسلم، صحیح شمرده می‌شود.

بنابراین، حدیث «ارتد الناس...» دارای ١٥سند است؛ هفت‌سند صحیح، دوسند موثق، چهارسند مرسل، یک‌سند مجهول و یک‌سند ضعیف. در مجموع، حدیث «ارتد الناس...» با داشتن سندهای صحیح و موثق و منابع معتبری از شیعه و اهل سنّت، معتبر به‌حساب می‌آید.

ب) بررسی دلالی روایت

برای فهم بهتر معنای روایت، ابتدا معانی واژگان روایت از نظر لغوی و اصطلاحی تبیین می‌گردد، سپس به بیان مراد جدّی متکلم در این روایت پرداخته می‌شود.

١. مفهوم‌شناسی واژگان روایت

از میان واژگان روایت تنها کلمۀ «ارتدّ» نیاز به تبیین معنای لغوی و اصطلاحی آن و مشابهات و اضدادش دارد.

١-١. معنای لغوی

کلمه «ارتدّ» از باب افتعال و از واژه «ردّ» گرفته شده است. ابن‌فارس می‌گوید:

الراء و الدال أصلٌ واحدٌ مطّردٌ منقاس، و هو رَجْع الشَّى‌ء؛[٢٨٣]ردّ داری یک اصل بوده و آن، برگشت هر چیز است.

فراهیدی و جوهری نیز این معنا را ذکر نموده‌اند؛[٢٨٤] اما جوهری علاوه بر این، به‌معنای

[٢٨٣]. معجم مقاییس اللغة، ج٢، ص٣٨٦.

[٢٨٤]. ر.ک: العین، ج٨، ص٨؛ الصحاح، ج٢، ص٤٧٣.