قتاده در اسناد ابوموسی اشعری، عمران بن حصین و انس حضور دارد؛ با این حال همه اسناد منتهی به این صحابیان از طرق منفرد تشکیل شده‌اند؛ بنابراین از اصالت تاریخی برخوردار نیستند.

ینبل زمان پیدایش این حدیث را طبقه پس از شاگردان قتاده دانست، یعنی تاریخ‌گذاری را به‌صورت تقریبی – پایان قرن دوم یا آغاز قرن سوم - و بدون تعیین پدیدآورنده انجام داد. تعیین اینکه چه کسی دقیقاً پدید‌آورنده حدیث است، دشوار به‌نظر می‌رسد؛ زیرا حلقۀ مشترک حقیقی در این حدیث وجود ندارد؛ امّا می‌توان این احتمال را مطرح کرد که پدیدآورنده را باید در میان شاگردان هشام جستجو کرد؛ زیرا در میان شاگردان قتاده تنها او دوPCL (وکیع و مسلم بن ابراهیم) دارد و احتمال اصالت تاریخی در این بخش از شبکه اسناد بیشتر است. جایگاه وکیع (١٢٨-١٩٦ق) نیز به دلیل اتصال به دوتن از شاگردان قتاده (هشام و مسعر) از جایگاه مسلم بهتر به نظر می‌رسد. اگر وکیع پدیدآورنده حدیث باشد، معاصران وی حدیث را تکثیر نموده‌اند.

همان‌گونه که روشن است، نتیجه تاریخ‌گذاری این حدیث تنها یک احتمال است که از مبانی و پیش فرض‌های ینبل برخاسته است.[٢١٣]

٢. تاریخ‌گذاری سندی حدیث دوم

در این حدیث سه مورد از اسباب رفع بیان‌شده است:

عَنِ النَّبِی(ص) قَالَ: إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنْ أُمَّتِی الْخَطَأَ، وَالنِّسْیانَ، وَمَا اسْتُكْرِهُوا عَلَیهِ؛ پیامبر(ص) فرمودند: همانا خداوند از امّت من (حکم)خطا، فراموشی و عملی را که با زور به انجامش ناچار شده‌اند، برداشته است.

این حدیث از میان کتب رسمی عامّه تنها در سنن ابن‌ماجه نقل شده است. گزارش ابن‌ماجه از حدیث این‌گونه است:

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى الْحِمْصِی حَدَّثَنَا الْوَلِیدُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِی عَنْ عَطَاءٍ عَنْ ابْنِ‌عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِی(ص) قَالَ: إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنْ أُمَّتِی الْخَطَأَ، وَالنِّسْیانَ، وَمَا اسْتُكْرِهُوا عَلَیهِ[٢١٤]

مسند ربیع بن حبیب (م ١٠٣ق) نیز تنها منبع پیش‌رسمی است که حدیث را ثبت کرده است. نقل وی این چنین است:

قَالَ جَابِرٌ: سُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَنِ التَّقِیةِ، فَقَالَ: قَالَ النَّبِی(ص): رَفَعَ اللَّهُ عَنْ أُمَّتِی الْخَطَأَ وَالنِّسْیانَ وَمَا

[٢١٣] . برخی از نقدهای وارد بر ینبل در «مروری انتقادی بر کتاب دایرة المعارف احادیث رسمی» آمده است.

[٢١٤]. سنن ابن‌ماجه، ج٢ ص٥١٣ ؛ درحدیث نخست نیز نقل ابن‌ماجه اضافۀ «ما استکرهوا علیه» داشت که بدان اشاره شد.