از سوی دیگر ابن‌عباس نیز گاهی دربارۀ رفتارش مورد سؤال قرار می‌گرفت، او به فعلِ پیامبر(ص) استناد می‌کرد و در برابر خصم احتجاج می‌نمود. چنان‌که وقتی امیرالمومنین(ع) او را برای گفتگو با خوارج عازم کرد، با پوششی آراسته و زیبا بر آنان وارد شد؛ وقتی که خوارج از او درباره لباسش سؤال کردند، به فعلِ پیامبر(ص) استناد کرد و آراستگی حضرت را دلیل بر رفتار خود شمرد.

زمانی که حروریه (خوارج) خروج کردند نزد علی(ع) رفتم؛ پس فرمود: نزد این قوم برو [و آنان را موعظه کن]؛ پس بهترین لباس‌های یمنی را پوشیدم و نزدشان رفتم؛ گفتند: خوش آمدی ابن‌عباس! این لباس [فاخر] چیست؟ پاسخ داد: بر من خرده نگیرید چرا که رسول خدا(ص) را دیدم که بهترین لباس‌ها را بر تن داشت.[٩]

همچنین استناد أنس بن مالک و ابو ایوب انصاری به فعلِ پیامبر(ص) در نماز گزاردن بر میّت مرد و زن و چگونگی شستن سر به هنگام احرام از دیگر مواردی است که از نقش دین‌شناسانه فعلِ پیامبر(ص) نزد اصحاب حکایت می‌کند. چنان‌که ابوغالب می‌گوید:

به همراه أنس بن مالک بر جنازۀ مردی نماز می‌خواندم که أنس در برابر سر آن مرد ایستاد؛ پس از آن جنازه زنی از قریش را آوردند و گفتند: ای ابوحمزه بر او نماز بخوان؛ أنس در برابر قسمت میانۀ آن جنازه ایستاد؛ علاء بن زیاد از او سؤال کرد: آیا پیامبر(ص) را دیدی که در برابر جنازه زنان و مردان بدین‌گونه که تو ایستادی، بایستد؟ أنس گفت: آری.[١٠]

همچنین از عبدالله بن عباس و مسورة بن مخرمة نقل شده است که:

آن دو در ابواء با یکدیگر به اختلاف برخوردند؛ ابن‌عباس گفت: مُحرم سرش را می‌شوید و مسورة گفت: مُحرم سرش را نمی‌شوید. ابن‌عباس مرا نزد ابوایوب انصاری فرستاد تا در این مورد از او سؤال کنم. او را در میان دو شاخه که با پارچه‌ای پوشانده شده بود، یافتم که غسل می‌کرد؛ بر او سلام کردم و گفتم: عبدالله بن عباس مرا نزد تو فرستاده تا از تو سؤال کنم که آیا رسول خدا(ص) زمانی که مُحرم بود، سر خود را می‌شست؟ ابوایوب دست خود را روی پارچه قرار داد و با آرامی پایین آورد تا اینکه سرش نمایان گشت؛ پس به فردی که روی او آب می‌ریخت گفت: آب بریز؛ آنگاه سر خود را با دستانش حرکت داد و به

[٧]. السنن الکبری، ج٨، ص٣٢٩.

[٨]. الجامع المسند الصحیح، ج٢، ص١٧٨.

[٩]. سنن ابی‌داود، ج٤، ص٤٥.

[١٠]. سنن ابن‌ماجه، ج١، ص٤٧٩.