حضرت رسول(ص) در این روایت با تأکید می‌فرماید: «اگر من بودم، آن مال را رها می‌کردم و با آن سارق به جنگ و نزاع نمی‌پرداختم» یعنی ارزش مال آن‌چنان نیست که انسان برای آن کشته شود.

برخی نیز گفته‌اند: مقصود از «إنَّ من الفقه عرفان الحق» این است که مردم، حدیث رسول خدا(ص) را مى‌شنوند، اما معناى آن را درك نمی‌كنند؛ زیرا در مسائل اسلامى از فقه و بینش كافى بهره ندارند. حدیث رسول خدا(ص) به آن كسى توجه دارد كه با سارقِ جان و مال و ناموس درگیر شود تا شرّ او را از بین ببرد، ناگهان سارق كاردى کشیده و آن شخص کشته می‌شود، در این صورت شهید است؛ اما اینکه هر کسی در دفاع از حق خود بخواهد شمشیر بکشد، صحیح نیست و باعث حرج و مرج می‌گردد و وظیفه این امور در حكومت اسلامى بر عهده دستگاه قضائى است.[٤٠٠]

بنابراین، بر اساس روایت اول، هر کس می‌تواند برای گرفتن حقش نزاع کند و اگر کشته شود، شهید است، اما با تخریج حدیث، به روایتی دست می‌یابیم که ارزش مال را در حدّی نمی‌داند که انسان برای آن کشته شود.

٢. مشخص شدن مراد واقعی معصوم(ع)

گاهی فهم مراد جدّی معصوم(ع) به‌دلیل وجود قرینه‌های حالی و مقامی، مترتب بر وجود تمام متن آن روایت است. توجه به بخشی از یک روایت و عدم سازگاری آن با قرآن، مسلمات مذهب، عقل و... باعث شده برخی عالمان در پی توجیه آن برآیند در حالی که با تخریج حدیث و دست‌یابی به متن کامل آن، روایت تبیین شده و مراد واقعی معصوم(ع) روشن می‌شود.

نمونه (١): حسن بن محمد دیلمی در غرر الأخبار، ذیل حدیث «اختلاف‌ أمّتی‌ رحمة» جهت توجیه این روایت تلاش نموده و سعی کرده به طرق مختلف، مشکل معنای ظاهری حدیث را به گونه‌ای حل نماید؛ او می‌گوید:

و العجب روایتهم عنه(ص) أنّه قال: «اختلاف‌ أمّتی‌ رحمة» و اللّه تعالى یقول: وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِینَ

[٣٩٩]. الأصول الستة عشر، ص٣٦٧.

[٤٠٠]. ر.ک: گزیده الکافی، ج٤، ص٢٣٠.