حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٧٠ - گونهشناسی راویان از حیث جرحپذیری

که نمی‌توان به طرق بدون بررسی اعتماد نمود.[١٦٤] آیت‌الله خویی نیز در بین معاصران به همین نظر متمایل است.[١٦٥]

در جمع‌بندی سه نظر پیشین می‌توان گفت که امروزه با توجه به فقدان قرائنی که متقدمان در اختیار داشته‌اند، نمی‌توان به صحت تمام طرق در مشیخه ویا به بیان دقیق‌تر به صحت تمام طرق به کتاب‌های حدیثی در کتب اربعه حکم کرد؛ زیرا اگر چنین باشد، شایسته بود شیخ مفید و مرحوم طوسی با روایات کتاب‌های الکافی و من لایحضره الفقیه تعامل حدیث صحیح داشته باشند که چنین نبوده است. پس به طریق اولی ما نیز نمی‌توانیم تمام طرق را نادیده بگیریم و قائل به صحت آن‌ها بشویم. اما می‌توان برخی از راویان کتاب‌های حدیثی را مشروط به یکی از دو شرط زیر بی نیاز از بررسی دانست:

١) راویِ یک اثر مشهور و یا متواتر بوده باشند. نظیر حسین بن حسن بن ابان که راوی کتب حسین بن سعید است.

٢) استادان و مشایخ بزرگی ـ چون شیخ صدوق و مرحوم کلینی ـ از راوی یک اثر، بسیار نقل کرده باشند. مانند کثرت نقل شیخ صدوق از احمد بن محمد بن یحیی.



[١٦٤]. الفوائد الرجالیة، ج٤، ص٧٧ ـ ٧٨.

[١٦٥]. معجم رجال الحدیث، ج١، ص٢٢تا ٣٧ و ص٨٠ تا ٨٤ وصص ٨٦ تا ٩٥.