حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٣٠

همچنین در التهذیب آمده است:

أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَینِ بْنِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أُمِّه وَ أُمِّ أَحْمَدَ بْن مُوسَى بْن جَعْفَر(عهما) قَالَتَا...[٣٨٦]

بنابراین، تخریج با رفع ارسال سند، یافتن اسناد صحیح، شناسایی سندهای شیعی، شناساندن راوی مجهول، کم‌کردن واسطه‌های سند، انتساب حدیث به معصوم و رفع تناقض‌های روایی، به اعتباربخشی اسناد احادیث کمک می‌کند.

ب. اعتباریابی متن

یكی از ملاك‌های اعتبارسنجی روایات، نقد محتوایی است.[٣٨٧] امام صادق(ع)خطاب به «محمد بن مسلم» می‌فرماید:

ای محمد! هر روایتی كه به تو رسید اگر موافق قرآن بود به آن عمل كن خواه راوی آن نیكوكار باشد یا بدكار و هر روایت مخالف قرآن كه به تو رسید، به آن عمل نكن خواه راوی آن نیكوكار باشد یا بدكار.[٣٨٨]

در این روایت، سوای بررسی سندی، امام(ع)، به نقد محتوایی روایت با عرضه به قرآن سفارش می‌كند. نقد محتوایی تا آنجا بین اصحاب ائمه مرسوم بود كه آن‌ها نه‌تنها سخن بزرگ‌ترین راویان و متكلمان و محدثان را نقد می‌كردند، بلكه فرمایشات امام(ع) را نیز نقد محتوایی می‌نمودند.[٣٨٩] علمای شیعه هم همواره به نقد محتوایی روایات پرداخته‌اند.[٣٩٠]

با تخریج متنی و محتوایی حدیث، متون و موضوعات متعدد آن استخراج شده و با تطبیق و بررسی متون مشابه، بسیاری از اشکالات متنی روایت برطرف می‌گردد.

١. یافتن مشترکات حدیثی فریقین

وجود روایتی در منابع فریقین، به اعتبار و ارزش آن می‌افزاید. در قرون متمادی مراجعه به کتاب‌های اهل‌سنت با اهدافی همچون کشف تصحیف، تصحیح لفظ و یا به‌دست آوردن معنای صحیح حدیث و در مواردی برای رد یا تأیید مطلبی مورد توجه اندیشمندان شیعی بوده است.[٣٩١] با تخریج حدیث می‌توان مشترکات روایی فریقین را به خوبی شناسایی و کشف نمود.[٣٩٢]


[٣٨٦]. تهذیب الأحكام، ج‌١، ص٣٦٥، ح٣.

[٣٨٧]. ر.ك: مجله حدیث اندیشه، ش١٠و١١، ص٢٨؛ روش‌شناسی نقد احادیث، ص٦٧.

[٣٨٨]. تفسیر العیاشی، ج١، ص٨.

[٣٨٩]. ر.ک: مجله حدیث اندیشه، ش١٠و١١، ص٢٧.

[٣٩٠]. برای تفصیل این مبحث ر.ک: روش شناسی نقد احادیث، ص٧٣.

[٣٩١]. ر.ک: الخلاف، ج١، ص٣٨١.

[٣٩٢]. نگارندۀ در مقالۀ «تخریج روایات طب النبی(ص)»، نمونه‌های متعددی از مشترکات حدیثی فریقین، ارائه کرده است.