حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٧٩ - تاریخگذاری سندی احادیث «رفع عن أمتّی» در منابع عامّه
ینبل در ترسیم شبکه اسناد - همانگونه که گذشت - از تحفة الاشراف مزّی کمک میگیرد. اسناد حدیث بر اساس گزارش مزّی اینگونه است:
خ (بخاری) فی الطلاق عن مسلم بن إبراهیم عن هشام – و فی العتق عن محمد بن عرعرة عن شعبة - و عن الحمیدی عن سفیان عن مسعر – و فی النذور و الأیمان عن خلاد بن یحیى، عن مسعر - ثلاثتهم عن قتادة عنه به. فی حدیث خلاد: عن أبیهریرة یرفعه. م (مسلم) فی الإیمان عن قتیبة و سعید بن منصور و محمد بن عبید بن حساب، ثلاثتهم عن أبیعوانة عن قتادة به. و عن عمرو الناقد و زهیر بن حرب، كلاهما عن إسماعیل بن إبراهیم و عن ابنمثنی و ابنبشار، كلاهما عن ابنأبیعدی و عن أبیبكر بن أبیشیبة عن علی بن مسهر و عبدة بن سلیمان؛ أربعتهم عن سعید بن أبیعروبة - و عن زهیر بن حرب، عن وكیع عن مسعر – و هشام و عن إسحاق بن منصور عن حسین بن علی، عن زائدة عن شیبان - أربعتهم عن قتادة به. د (ابن داود) فی الطلاق عن مسلم بن إبراهیم به. ت (ترمذی) فی النكاح عن قتیبة به. و قال: حسن صحیح. س (نسایی) فی الطلاق عن عبیداللّه بن سعید، عن ابن إدریس، عن مسعر به. و عن موسى بن عبد الرحمن المسروقی، عن حسین بن علی الجعفی به. ق (ابن ماجه) فیه عن أبیبكر بن أبیشیبة به. و عن حمید بن مسعدة. عن خالد بن الحارث، عن سعید بن أبیعروبة به و عن هشام بن عمار عن سفیان بن عیینة بإسناده و زاد: و ما استكرهوا علیه.[١٩٥]
چند نکته در گزارش مزّی قابل توجه است:
- جامعان کتب ستّه همگی این حدیث را نقل کردهاند.
- گزارش دوم مزّی از بخاری - محمد بن عرعرة از شعبه- در کتاب عتق وجود ندارد.[١٩٦]
- نقل ترمذی در کتاب طلاق موجود است؛ اما به اشتباه «فی النکاح» ثبت شده است.
- مزّی از میان اختلافات متنی تنها به یک مورد اساسی اشاره کرده است: ابنماجه در نقل از سفیان بن عیینه عبارت «ما استکرهوا علیه» را افزوده است.
همانگونه که از شبکه اسناد پیداست (نمودار ١)، تمام نقلها - تا پیش از زرارة بن اوفی که تابعی و راوی از ابوهریره است - به قتاده منتهی میشود؛ در نتیجه وی میتواند حلقۀ مشترک در این حدیث باشد؛ امّا ینبل جایگاه وی را بهعنوان حلقۀ مشترک حقیقی نمیپذیرد. ینبل مینویسد:
[١٩٥]. تحفة الاشراف، ج٩، ص٤٥٠، ش١٢٨٩٦.
[١٩٦]. ر.ک: فتح الباری، ج٧، ص٤٨٨.