حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٨٥ - تاریخگذاری سندی احادیث «رفع عن أمتّی» در منابع عامّه

 

لَمْ یسْتَطِیعُوا وَمَا أُكْرِهُوا عَلَیهِ.

برخی از ناقلان پسا‌رسمی حدیث دوم عبارتند از:

ابن‌منذر(م٣١٨ق) در دو کتاب الإقناع[٢١٥] و تفسیر القرآن[٢١٦]، طحاوی(م٣٢١ق) در شرح معانی الآثار[٢١٧]، ابن‌دحیم (م٣٥٢ق) در فوائد[٢١٨]، ابن‌حبان(م٣٥٤ق) در صحیح[٢١٩]، طبرانی(م٣٦٠ق) در معاجم حدیثی خود[٢٢٠]، دارقطنی (م٣٨٥ق) در سنن[٢٢١]، حاکم نیشابوری(م٤٠٥ق) در المستدرک علی الصحیحین[٢٢٢]، بیهقی(م٤٥٨ق) در سه کتاب السنن الصغیر[٢٢٣]، السنن الکبری[٢٢٤] و معرفة السنن و الآثار[٢٢٥] و خطیب (م٤٦٣ق) در تاریخ بغداد[٢٢٦].

با توجه به اسناد موجود، شبکه اسناد برای به‌دست آوردن حلقۀ مشترک ترسیم می‌شود. حلقۀ مشترک حقیقی در این شبکه (نمودار ٣) مشاهده نمی‌شود و طرق منتهی به ابن‌عباس در شبکه اسناد یا ss (منفرد) و یا شیرجه‌ای است. تراکم نقل در محمد بن مصفی و ربیع بن سلیمان نشانگر وجود دو رشته نقل متفاوت در حدیث است. نقش پررنگ ربیع بن سلیمان در انتقال حدیث با مقایسه این دو رشته نقل به خوبی هویدا است؛ همان‌گونه که حدیث‌پژوهان عامّه، نقل ربیع بن سلیمان را «اشهر» نامیده‌اند.[٢٢٧] این دو رشته نقل به صورت جداگانه در نمودار ٤ ترسیم شده‌اند.


[٢١٥]. الإقناع، ج١، ص٢٥٨.

[٢١٦]. تفسیر القرآن، ص٣١.

[٢١٧]. شرح معانی الآثار، ص١١٥٣.

[٢١٨]. فوائد، ص٣٢.

[٢١٩]. صحیح، ج١٦، ص٢٠٢.

[٢٢٠]. المعجم الکبیر، ج١١، ص١٣٤؛ المعجم الاوسط، ص٦٠٨ و ص٢٥٥٦؛ المعجم الصغیر، ج١، ص٢٧٠.

[٢٢١]. سنن، ج٤، ص ٨٣.

[٢٢٢]. المستدرک علی الصحیحین، ج٢، ص١٩٨. نسایی در ادامه افزوده است: «هَذَا حَدِیثٌ صَحِیحٌ عَلَى شَرْطِ الشَّیخَینِ وَ لَمْ یخَرِّجَاهُ»

[٢٢٣]. السنن الصغیر، ج٢، ص٤٤٨.

[٢٢٤]. السنن الکبری، ج٧، ص٣٥٥ و ج١٠، ص٥٩.

[٢٢٥]. معرفة السنن و الآثار، ص٤٤٧٦.

[٢٢٦]. تاریخ بغداد، ج ٨، ص٣٧٢.

[٢٢٧]. السنن الکبری، ج١٠، ص٦١.