هیچ‌کدام از سه‌دیدگاه اهل‌سنّت نمی‌تواند منظور از اصحاب در روایت را مشخص کند؛ زیرا کلمه «الناس» در روایت «ارتد الناس» مفید عموم است و دلالت بر تمام صحابه و حتی غیر صحابه دارد و همچنین کلمه اصحابی در روایات «حوض»، ظهور در اصحاب معروف پیغمبر اکرم(ص) دارد نه تعدادی از منافقین یا اصحاب رده یا خوارج و مانند اینها. روایاتی نیز برای تأیید این مطلب ـ که مراد از اصحاب، اصحاب معروف پیغمبر اکرم(ص) است ـ وجود دارد که به دونمونه از آن‌ها اشاره می‌گردد:

حَدَّثَنِی عَنْ مَالِكٍ عَنْ أَبِی‌النَّضْرِ مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَیدِاللَّهِ أَنَّهُ بَلَغَهُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(ص) قَالَ لِشُهَدَاءِ أُحُدٍ هَؤُلَاءِ أَشْهَدُ عَلَیهِمْ فَقَالَ أَبُوبَكْرٍ الصِّدِّیقُ أَلَسْنَا یا رَسُولَ اللَّهِ بِإِخْوَانِهِمْ أَسْلَمْنَا كَمَا أَسْلَمُوا وَجَاهَدْنَا كَمَا جَاهَدُوا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) بَلَى وَلَكِنْ لَا أَدْرِی مَا تُحْدِثُونَ بَعْدِی فَبَكَى أَبُوبَكْرٍ ثُمَّ بَكَى ثُمَّ قَالَ أَئِنَّا لَكَائِنُونَ بَعْدَكَ.[٣٢٢]

این روایت که خطاب به مجاهدان جنگ احد بوده، می‌تواند روایات گذشته را تبیین نموده و منظور از اصحاب در آن دسته از روایات را صحابه معروف پیامبر(ص) بداند، نه اصحابی که منافق شده و از دین خارج شده‌اند.

حَدَّثَنِی أَحْمَدُ بْنُ إِشْكَابٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَیلٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ الْمُسَیبِ عَنْ أَبِیهِ قَالَ لَقِیتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ رَضِی اللَّهُ عَنْهُمَا فَقُلْتُ طُوبَى لَكَ صَحِبْتَ النَّبِی(ص) وَبَایعْتَهُ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَقَالَ یا ابْنَ أَخِی إِنَّكَ لَا تَدْرِی مَا أَحْدَثْنَا بَعْدَهُ... .[٣٢٣]

این روایت بیانگر احادیث «ارتداد» و «حوض» بوده و به تصریح «براء بن عازب»، اصحاب حاضر در بیعت رضوان، جزو کسانی بودند که پیامبر اکرم(ص) از رفتار آن‌ها خبر داده است.

اما از میان چهار دیدگاه شیعه، دیدگاه دوم، سوم و چهارم ـ صرف نظر از اشکالات بعضی از آن‌هاـ ارتداد را به قرینه روایت «أنَّ الْأُمَّةَ سَتَغْدِرُ بِكَ مِنْ بَعْدِی»، به‌معنای برگشت از عهدها و سفارشات پیامبر اکرم(ص) نسبت به حضرت علی(ع) می‌داند که با ظاهر روایت و معنای لغوی ارتداد نیز سازگار است.

[٣٢٠]. ابن‌عبدالبر.

[٣٢١] شرح صحیح مسلم، ج٣، ص١٣٧.

[٣٢٢]. الموطأ، ج٢، ص٤٦٢.

[٣٢٣]. صحیح البخاری، ج ٥، ص٦٦.