حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٧٤ - تاریخگذاری سندی احادیث «رفع عن أمتّی» در منابع عامّه
مقدمه
«تاریخگذاری
احادیث»[١٦٨] در مطالعات خاورشناسان بهمعنای تعیین زمان
پیدایش، نحوۀ شکلگیری
و انتقال احادیث است. هدف خاورشناسان در تاریخگذاری
احادیث، تعیین قدمت تاریخی احادیث است تا از
رهگذر آن تاریخ صدر اسلام را
بازسازی نمایند.[١٦٩] غربیان با تجربه نگاه تاریخی- انتقادی
زندگی مسیح(ع) و نقد متنی عهدین، به سراغ منابع
اسلامی آمدند. شکاکیت که جزیی از نگاه تاریخی
و نقد متن بود، دامن احادیث اسلامی را نیز گرفت و نتایج
خود را در موضوعاتی مانند پیدایش اسناد احادیث، نقد
سندی و متنی حدیث، نقل شفاهی و مکتوب نمایان ساخت.
هر یک از حدیثپژوهان غربی در تاریخگذاری
روشی خاص را در پیش گرفتهاند. خاورشناسان تا کنون چهار روش اصلی را در تاریخگذاری
احادیث آزمودهاند: ١) تاریخگذاری بر اساس نخستین منبع؛ ٢)
تاریخگذاری بر اساس متن حدیث؛
٣) تاریخگذاری بر اساس تحلیل سند؛ ٤) تاریخگذاری
بر اساس تحلیل ترکیبی اسناد و متن.
شناخت شیوۀ غربیان در تاریخگذاری و تحلیل میزان کارآمدی روشهای آنان ضروری مینماید؛ زیرا تأیید یا ردّ نتایج آنها بدون آشنایی با سبک حدیثپژوهی غربی ممکن نخواهد بود. نوشتار حاضر از میان روشهای تاریخگذاری، تاریخگذاری بر اساس تحلیل سند را برگزیده است؛ زیرا تاریخگذاری سندی جهت مطالعۀ تطبیقی با ارزیابی رجالی رایج در حدیثپژوهی شیعی مناسبتر بهنظر میرسد.
ازآنجاکه حدیثپژوهی غربی عمدتاً بر احادیث عامّه متمرکز است[١٧٠]، این پژوهش میکوشد احادیث «رفع عن امّتی» در منابع عامّه را بهعنوان نمونۀ تطبیقی، تاریخگذاری سندی نماید. دیگر آنکه مضمون این احادیث در منابع شیعی نیز هست و بسیاری از مخاطبان با مضمون آنها آشنا هستند. این مسئله، تصویر روشنتری از موضوع ارائه میدهد. بر این اساس ابتدا تاریخگذاری سندی تشریح و در ادامه احادیث «رفع عن امّتی» با این روش تاریخگذاری میگردد.
[١٦٨]. dating traditions.
[١٦٩]. ر.ک: «حدیث بهمثابه متن مقدس»، عایشه موسی، ترجمه و تلخیص سید علی آقایی، خردنامه همشهری، ش٥٠؛ «حدیث بهمثابه متن تاریخی مروری بر رهیافتهای محققان غربی به مسئله وثاقت احادیث اسلامی»، سید علی آقایی، آینۀ پژوهش، ش١٣٧ و ١٣٨.
[١٧٠]. ر.ک: «حدیث پژوهی در غرب: مقدمهای در باب خاستگاه و تطور حدیث»، علوم حدیث، ش٣٧ و ٣٨، ص١٧.