(٤٦٠ق) قرار دارند، فعلِ معصوم به‌عنوان یک دلیل معتبر مورد استناد قرار گرفته و منبعی برای استنباط آموزه‌های فقهی به شمار آمده است. برای نمونه، شیخ صدوق در باب مکان قربانی و دربارۀ این مسئله که اگر حاجی مضطر گردد و نتواند قربانی خود را به قربان‌گاه برساند آیا می‌توان در مکان دیگری آن را ذبح نماید؟ با استناد به فعلِ پیامبر(ص) در صلح حدیبیه، حکم به جواز ذبح قربانی در مکان اضطرار داده است. مرحوم صدوق می‌نویسد:

کسی که محاصره شده و کسی که مضطر است، می‌تواند شتر خود را در همان مکان اضطرار نحر کند. چنان‌که پیامبر(ص) در صلح حدیبیه زمانی که مشرکان شترهایش را برگرداندند، دستور داد شتر را همان‌ جا نحر کنند.[٢٩]

همچنین سید مرتضی دربارۀ وجوب تلبیه و در برابر قول کسانی که تلبیه را واجب ندانسته و مجرد نیّت را برای ورود به حرم کافی شمرده‌اند، به فعلِ پیامبر(ص) استناد کرده و آن را دلیل فتوای خود ذکر کرده است. سید می‌گوید:

از مسائلی که به امامیّه اختصاص دارد، وجوب لبیک در هنگام احرام است که امامیّه معتقد است احرام بدون آن کامل نمی‌شود... در این مورد می‌توان این‌گونه استدلال نمود که وجوب حج در قرآن مجمل است و هرگاه فعلِ پیامبر(ص) در مقام بیان وارد شود واجب خواهد بود... همه روایت کرده‌اند زمانی که پیامبر(ص) محرم می‌شد، لبیک می‌گفت؛ بنابراین تلبیه واجب است.[٣٠]

همچنین شیخ طوسی در آداب نماز خوف و در شرایطی که امکان نمازگزاردن به اشاره نیز وجود نداشته باشد، با استناد به فعل امیرالمومنین(ع) در لیلة الهریر، حکمِ به کفایت ذکر تسبیح به‌جای هر رکعت نماز داده است. مرحوم شیخ می‌نویسد:

هنگامی که ترس فزونی یابد و نمازگزار نتواند با اشاره نماز بخواند، می‌تواند بجای هر رکعت تنها یک تسبیح بگوید که آن سبحان الله و الحمدلله و لا إله إلا الله و الله اکبر است. چنانکه امیرالمومنین(ع) در لیلة الهریر نیز چنین کرد.[٣١]

این‌ها، نمونه‌ای از استناد فقهای دوره متقدم به فعلِ معصوم است. ایشان در موارد متعدد دیگری نیز به فعلِ معصوم استناد کرده و از آن به عنوان دلیل و منبعِ إفتا بهره برده‌اند.[٣٢]

[٢٩]. المقنع، ص٢٤٤.

[٣٠]. الإنتصار فی انفرادات الإمامی، ص٢٥٣.

[٣١]. المبسوط فی فقه الامامیه، ج١، ص١٦٦.

[٣٢]. رسائل الشریف المرتضی، ج١، ص١٥٧؛ همان، ص٢٦٩؛ الخلاف، ج٢، ص٦١، ٣٢٦، ٣٢٨ و ٣٤٢.