معرفی دانش‌های فوق (به ترتیب چینش) و اشاره به هدف و محورهای اصلی آن، در پی خواهیم آورد. پیش از ورود به بحث، یادآور می‌شویم: علاوه بر هفت دانش فوق، عناوین دانشی دیگری نیز در کتب علوم ‌حدیثی مطرح است که اثری از آن در این منظومه نمی‌یابیم. علت آن است که برخی از این عناوین، در واقع دانش نیستند؛ بلکه مجموعه‌ای از گزاره‌های علمی مرتبط با هم را دربرگرفته‌اند یا ممکن است که در واقع، زیرمجموعۀ دانش دیگری قرار گرفته‌ و چنین قابلیتی نداشته باشند[١٠٢] و یا اینکه فقط در دوره‌ای خاص و محدود و نه در عصر حاضر، به‌عنوان دانش به آن نگاه می‌شده است. ازاین‌رو، پس از معرفی دانش‌های هر محور، به ذکر عناوین این‌گونه دانش‌نماها و علت حذف آن از منظومه نیز می‌پردازیم. بنای ما در این بخش آن است که پس از ذکر عنوان هر دانش حدیثی، به معرفی

[١٠٢] . در اینکه تا چه اندازه می‌توان زیرمجموعه‌ها، شاخه‌ها و فروعات یک دانش گسترده را دانشی مستقل قلمداد نمود، بین اندیشمندان اتفاق نظر وجود ندارد. در جهان اسلام، اصحاب علم اصول بیش از دیگر دانشوران، حتی اصحاب فلسفه به بحث از مسئلۀ «وحدت و تمایز علم» پرداخته‌اند. در میان ملاک‌های تمایز علوم، تمایز بر اساس «موضوع» (در مقابل ملاک‌هایی چون: روش و غایت) طرفداران بیشتری دارد و قدیمی‌ترین نظر در این مسئله و مورد قبول غالب اصولیون متقدم است. (مقاله «منطق طبقه‌بندی علوم»، مجله ذهن، ش٦٥، ص٢٨-٥). از این رو شاید بتوان گفت در صورتی که برخی فروعات دانش بتوانند ضمن گستردگی و اکتساب سازوکار دانشی، مستقلاً یک موضوع را عهده‌دار شوند، می‌توان آن‌ را دانش به‌حساب آورد. با این حساب، نمی‌توان «طبقه‌شناسی راوی»، که جزیی از فرایند راوی‌شناسی است و یا «کشف اسباب ورود حدیث»، که بخشی از فرایند فهم متن است یا «خاندان‌های حدیثی» را که از مباحث حوزه‌های حدیثی است، را دانش برشمرد.