حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٠١ - بررسی تحلیلی حدیث «ارتد الناس بعد النبی(ص) الا ثلاثة»
سلمان. سپس مردمانی بعد از مدت کمی آگاه شدند. اینان یاران خالص بودند و بیعت نکردند مگر زمانی که حضرت علی(ع) را به اجبار آوردند و بیعت گرفتند، و این بیان همان آیه شریفه «و ما محمد الا...» است.
در این روایت ـ و نیز حدیث اول متن اصلی ـ عدهای از مردم پس از مدت اندکی آگاه شده و به ابوذر و سلمان و مقداد ملحق شدند. بنابراین منظور روایت از عدم ارتداد «سلمان و ابوذر و مقداد»، کامل بودن ایمان آنها نسبت به سایر اصحاب بوده و به معنای حصر ایمان در این سهنفر و ارتداد سایر اصحاب نیست. اما حدیث چهارم با متن ذیل است:
عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْینَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِیجَعْفَرٍ(ع) جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا أَقَلَّنَا لَوِ اجْتَمَعْنَا عَلَى شَاةٍ مَا أَفْنَینَاها فَقَالَ أَلَا أُحَدِّثُكَ بِأَعْجَبَ مِنْ ذَلِكَ الْمُهاجِرُونَ وَ الْأَنْصَارُ ذَهَبُوا إِلَّا وَ أَشَارَ بِیدِهِ ثَلَاثَةً قَالَ حُمْرَانُ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا حَالُ عَمَّارٍ قَالَ رَحِمَ اللَّهُ عَمَّاراً أَبَاالْیقْظَانِ بَایعَ وَ قُتِلَ شَهِیداً فَقُلْتُ فِی نَفْسِی مَا شَیءٌ أَفْضَلَ مِنَ الشَّهادَةِ فَنَظَرَ إِلَی فَقَالَ لَعَلَّكَ تَرَى أَنَّهُ مِثْلُ الثَّلَاثَةِ أَیهاتَ أَیهات؛[٢٥٨] حمران بن اعین میگوید به امام باقر(ع) عرض کردم: فدایتان گردم چرا تعداد ما آنقدر کم است که اگر بر سر گوسفندی جمع شویم نمیتوانیم آن را تمام کنیم؟ فرمود: آیا میخواهی عجیبتر از این را برایت بگویم؟ مهاجران و انصار رفتند مگر، (با اشاره دست فرمودند:) سه نفر. حمران میگوید عرض کردم فدایتان گردم عمار چگونه بود؟ حضرت فرمود: خدا ابوالیقظان عمار را رحمت کند، بیعت کرد و شهید شد پس با خود گفتم هیچ چیزی بالاتر از شهادت نیست؛ حضرت نگاهی به من کرد و فرمود: گویا فکر میکنی که عمار مثل آن سه نفر بود؟ نه هرگز.
در این روایت «مهاجران و انصار» بهعنوان مصداق «الناس» بیان شدهاند. در حدیث پنجم بهگونه دیگر به این موضوع پرداخته شده است:
عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیدٍ عَمَّنْ حَدَّثَهُ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ(ع) قَالَ مَا بَقِی أَحَدٌ ٌ بَعْدَ مَا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) إِلَّا وَ قَدْ جَالَ جَوْلَةً إِلَّا الْمِقْدَادُ بْنُ الْأَسْوَدِ فَإِنَّ قَلْبَهُ كَانَ مِثْلَ زُبُرِ الْحَدِیدِ؛[٢٥٩] امام صادق(ع) فرمودند: بعد از پیغمبر اکرم(ص) کسی ثابت قدم نماند بهجز مقداد که ایمانش مانند آهن محکم بود.
در این روایت تنها نام «مقداد» ذکر شده که نشان از تفاوت مراتب ایمان در افراد است چنانچه در بخش بعد به آن پرداخته خواهد شد.
در میان منابع اهلسنّت نیز احادیث فراوانی، هممضمون با این حدیث نقل شده که به چند مورد از آنها اشاره میشود.[٢٦٠] در حدیث ذیل، پیغمبر اکرم(ص) از عمل اصحاب بعد از رحلت
[٢٥٨]. الكافی، ج٢، ص٢٤٤؛ رجال الكشی، ص٧.
[٢٥٩]. الاختصاص، ص١١؛ رجال الكشی، ص١١.
[٢٦٠]. روایات اهلسنّت از آن جهت که به عنوان مؤید مورد استفاده قرار میگیرد، ترجمه آنها ذکر نمیشود.