حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٣٣
تَفَرَّقُوا وَ اخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْبَیناتُ وَ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِیمٌ و قال تعالى: إِنَّ الَّذِینَ فَرَّقُوا دِینَهُمْ وَ كانُوا شِیعاً لَسْتَ مِنْهُمْ فِی شَیءٍ إِنَّما أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ و قال سبحانه: وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَیرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِیهِ اخْتِلافاً كَثِیراً و قال سبحانه: شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّینِ ما وَصَّى بِهِ نُوحاً وَ الَّذِی أَوْحَینا إِلَیكَ وَ ما وَصَّینا بِهِ إِبْراهِیمَ وَ مُوسى وَ عِیسى أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ وَ لا تَتَفَرَّقُوا فِیهِ فسبحان اللّه و تعالى، كیف یكون الاختلاف رحمة و قد قتل فیه یوم الجمل أربعین ألفا و فی النهروان (من الخوارج لعنهم اللّه) اثنا عشر ألفا، و یوم صفّین فی مرار نحو من مائة ألف و ... (فاعتبروا یا أولی الألباب).[٤٠١]
در حالی که اگر با تخریج حدیث به متن اصلی آن دست یافته بود، نیاز به این همه تلاش برای توجیه روایت نداشت؛ زیرا در معانی الأخبار، روایت بدینگونه آمده است:
حَدَّثَنَا عَلِی بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِیعَبْدِاللَّهِ الْكُوفِی عَنْ أَبِیالْخَیرِ صَالِحِ بْنِ أَبِیحَمَّادٍ قَالَ حَدَّثَنِی أَحْمَدُ بْنُ هِلَالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِیعُمَیرٍ عَنْ عَبْدِالْمُؤْمِنِ الْأَنْصَارِی قَالَ: قُلْتُ لِأَبِیعَبْدِاللَّهِ(ع) إِنَّ قَوْماً رَوَوْا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(ص) قَالَ إِنَّ اخْتِلَافَ أُمَّتِی رَحْمَةٌ فَقَالَ صَدَقُوا قُلْتُ إِنْ كَانَ اخْتِلَافُهُمْ رَحْمَةً فَاجْتِمَاعُهُمْ عَذَابٌ قَالَ لَیسَ حَیثُ ذَهَبْتَ وَ ذَهَبُوا إِنَّمَا أَرَادَ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ: فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِیتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَ لِینْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیهِمْ لَعَلَّهُمْ یحْذَرُونَ فَأَمَرَهُمْ أَنْ ینْفِرُوا إِلَى رَسُولِاللَّهِ(ص) وَ یخْتَلِفُوا إِلَیهِ فَیتَعَلَّمُوا ثُمَّ یرْجِعُوا إِلَى قَوْمِهِمْ فَیعَلِّمُوهُمْ إِنَّمَا أَرَادَ اخْتِلَافَهُمْ مِنَ الْبُلْدَانِ لَا اخْتِلَافاً فِی دِینِ اللَّهِ إِنَّمَا الدِّینُ وَاحِدٌ.[٤٠٢]
نمونه (٢): توجه به بخشی از روایت و رهانمودن قسمت دیگری از آن، گاهی باعث اتّهام جعل روایات شده است. در منابع روایی اهلسنت نقلی از پیامبر(ص) آمده که فرموده است: «انّ أصحابی كالنجوم بأیهم اقتدیتم اهتدیتم»؛[٤٠٣]بسیاری از عالمان شیعه[٤٠٤] به نقد این روایت پرداخته و آن را موضوعه دانستهاند و برای اثبات جعلیبودن آن، دلائل عقلی و نقلی ارائه كردهاند. با تخریج این حدیث، روشن میشود كه همین مطلب در روایات شیعه هم آمده است، اما روایت مطلبی اضافه دارد كه معنای آن را به خوبی روشن میكند كه مقصود پیامبر(ص) از اصحابش در این روایت، اهلبیت؟عهم؟ هستند.
حَدَّثَنِی الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى الْخَشَّابُ عَنْ غِیاثِ بْنِ كَلُّوبٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ(ع) أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(ص) قَالَ: مَا وَجَدْتُمْ فِی كِتَابِ اللَّهِ فَالْعَمَلُ بِهِ لَازِمٌ لَا عُذْرَ لَكُمْ فِی تَرْكِهِ وَ مَا لَمْ یكُنْ فِی كِتَابِ اللَّهِ وَ كَانَتْ فِیهِ سُنَّةٌ مِنِّی فَلَا عُذْرَ لَكُمْ فِی تَرْكِ سُنَّتِی وَ مَا لَمْ یكُنْ فِیهِ سُنَّةٌ مِنِّی فَمَا قَالَ
[٤٠١]. ص٩٩.
[٤٠٢]. ص١٥٧، ح١.
[٤٠٣]. شرح نهج البلاغه (ابنأبیالحدید)، ج٢٠، ص١١؛ كشف الخفاء، ج١، ص١٤٧.
[٤٠٤]. به عنوان نمونه میتوان از سید حسین بحرالعلوم، سلطان الواعظین شیرازی و سید علی میلانی نام برد. ر.ك: اصول و قواعد فقه الحدیث، ص٥٥.