مردی از انصار نزد پیامبر(ص) آمد و گفت: یا رسول الله! شاهد باش که من نخلستانم را به این فرزندم بخشیدم. حضرت فرمودند: آیا فرزند دیگری نیز داری؟ گفت: بله، فرمود: به همه آن‌ها نخلستانی مانند همین نخلستان بخشیدی؟ گفت: نه؛ پیامبر(ص) فرمودند: ما سلسله پیامبران به چنین ظلمی شهادت نمی‌دهیم.[٥]

موارد مذکور، نمونه‌ای از انبوه گزارشاتی است که از استناد پیامبر(ص) به فعلِ انبیای پیشین حکایت می‌کند و نشان‌دهنده اعتبار و حجّیت فعلِ معصوم در استناد و استنباط آموزه‌های دینی است.

ب) دورۀ مرجعیت فعلِ معصوم

استنادات انجام‌گرفته از سوی اصحاب به افعال پیامبر(ص) حکایت از آن دارد که فعلِ معصوم به عنوان مرجع فهم و تفسیر دین شناخته می‌گردید و هرجا ابهام و سؤالی دربارۀ فهم آموزه‌های نبوی پدید می‌آمد به فعلِ پیامبر(ص) رجوع می‌کردند. همچنین استنادات پُرشمار اهل‌بیت؟عهم؟ به افعال پیامبر(ص) در مقام استدلال، استشهاد و احتجاج از دیگر نشانه‌های مرجعیت فعلِ معصوم در این دوره است.

١. صحابه و استناد به فعلِ معصوم

پس از پیامبر(ص)، اصحاب و یاران ایشان با تأسی به سیرۀ حضرت در استناد به فعلِ انبیا، فعلِ پیامبر(ص) را مرجعی دینی شمرده و در مقام فهم و تفسیر آموزه‌های دینی بدان استناد کرده‌اند. افرادی همچون ابن‌عمر، ابن‌عباس، عروة بن زبیر، براء بن عازب، أنس بن مالک، ابوایوب انصاری و زید بن أرقم از جمله اصحابی بودند که در مقام فهم سنّت نبوی و یا تفسیر آن، به فعلِ پیامبر(ص) استناد کرده‌اند.

برای مثال، هرگاه ابن‌عمر قصد زیارت خانه خدا را داشت، قبل از ورود به مکه در منطقه ذی‌طوی سکونت می‌گزید و شب را تا صبح در آنجا سپری می‌کرد، آنگاه پس از طلوع خورشید غسل کرده و وارد مکه می‌شد. وقتی از او علت این فعل را سؤال می‌کردند، چنین پاسخ می‌داد که «پیامبر(ص) این‌گونه عمل می‌کرد!».[٦]

[٥]. من لایحضره الفقیه، ج٣، ص٦٩.

[٦]. الجامع المسند الصحیح، ج٢، ص١٨١؛ المسند الصحیح، ج٢، ص٩١٩.