مباحثی چون: اعتبار تاریخی حدیث، میزان شیوع پدیده جعل در روایات، شبهه فقدان برخی احادیث در منابع متقدم، تشکیک در آغاز سندنگاری احادیث، زمان کتابت و تدوین منبع حدیث و... مسائل و شبهاتی است که در سال‌های اخیر از سوی برخی شرق‌شناسان (مانند گلدزیهر، شاخت، یونبال و موتسکی) به حدیث وارد آمده و می‌طلبد که اندیشمندانِ هرکدام از دانش‌های حدیثی، بررسی همه‌جانبه این‌گونه مسائل را در دستور پژوهش‌های خود قرار دهند.[١١٤]

نسخه‌پژوهی و تصحیح متون حدیثی: نسخه‌پژوهی فرایندی تعریف‌شده است که سبب دستیابی به بهترین متن برای منبع حدیث می‌شود. در واقع، دستیابی به متن صحیح حدیث با استفاده از بهترین نسخه‌ها، بعد از احراز صدور حدیث و قبل از فرایند فهم صورت می‌پذیرد. شیوه تهیه فهرست مصادر[١١٥]، بازسازی مصادر مفقود و مقابله و تصحیح نسخه‌های موجود حدیثی و نیز حل پیچیدگی‌های این مسیر از محورهای این دانش است.[١١٦] همان‌گونه که در معرفی دانش «منبع‌پژوهی حدیث» گذشت، نسخه‌پژوهی را نه به‌عنوان یک دانش مستقل حدیثی، بلکه یکی از محورهای شش‌گانه تحلیل منبع حدیثی می‌توان برشمرد.

ب) محور نقل (روایت)/ شاخه اعتبارسنجی

مجموعه‌دانش‌های اعتبارسنجی حدیث، به بررسی و اثبات صدور روایت از معصوم و همچنین حجیت عمل به آن می‌پردازند؛ چه آن‌که ممکن است اطمینان به صدور روایت از معصوم ایجاد شود ولی بنا به دواعی مختلف (چون تقیه)، حجیت آن قابل اثبات نباشد و نتوان به آن عمل نمود. گزارش زرارة بن اعین از جواب‌های متفاوت امام صادق(ع) به یک سؤال فقهی، به‌خوبی نمایانگر این واقعیت است[١١٧]. ازاین‌روست که اگر روایتی از فرایند نقد الحدیث سربلند بیرون آید، از منظر بسیاری از محدثان، قابل عمل است؛ چرا که نقد الحدیث

[١١٤] . کتاب درآمدی بر مطالعات حدیثی در دوران معاصر (مجید معارف و سعید شفیعی) و مستشرقا‌ن‌ و حدیث (سهیلا شینی‌میرزا) را می‌توان از منابع آموزشی این بحث به حساب آورد.

[١١٥] . در حال حاضر، استفاده از کتب فهرست‌نگاری (مانند فهرست نُسخ خطی کتابخانه ملی یا آستان قدس رضوی)، که به جمع‌آوری اطلاعات نسخه‌های مختلف از منابع کُهن می‌پردازد، از مراحل تصحیح و احیا می‌باشد. ازاین‌رو برخی حدیث‌پژوهان، فهرست‌نگاری به این معنا را به‌عنوان یکی از زیرشاخه‌های نسخه‌شناسی برشمرده‌اند.

[١١٦] . کتبی چون: اصول ‌و مبانی نسخه‌شناسی(عظیمی)، روش تصحیح متون (نظری)، اصول تحقیق التراث (فضلی) و بازسازی متون‌ کهن‌ حدیث‌ شیعه (عمادی) را می‌توان از منابع خوب این مبحث دانست.

[١١٧] . ر.ک: الکافی، ج١، ص٦٥، ح٥.