حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤١ - منظومه دانشهای حدیثی شیعه با نگاه به فلسفه علم و تأکید بر دانشهای فعال


٤ـ‌ منابع تفسیر روایی (مانند تفسیر نورالثقلین) ٥ـ منابع تک‌نگاری حدیثی (چون: نهج‌البلاغه، صحیفه‌سجادیه و تحف‌العقول).

از دیگر مباحثی که در این دانش به بحث نشانده می‌شود، «گونه‌شناسی منابع حدیثی» است. معرفی سبک‌های نگارشی کتاب‌های حدیثی شیعه، در دو دوره حضور ائمه؟عهم؟ و غیبت و شناخت ویژگی‌های هر سبک و میزان تأثیرگذاری آن در اعتبار منبع، در این بخش بحث می‌شود.[١١٠] قابل ذکر است در حال حاضر، معرفی گونه‌های منابع و نگاشته‌های حدیثی را در منابع مصطلح ‌الحدیث شاهدیم، ولی با توجه به رسالتی که برای آن دانش ذکر خواهیم نمود (بررسی حجیت اقسام حدیث)، باید بحث از آن به این دانش منتقل شود.

«نسخه‌پژوهی» نیز از مراحل مهم و تأثیرگذار بررسی منابع حدیثی است؛ هم از حیث دستیابی به متن صحیح حدیث و هم اعتبارسنجی منبع.[١١١] در نسخه‌پژوهی با مباحثی چون: شناخت قدمت نسخه، صحت انتساب نسخه، نگارش نسخه از روی نسخ مشهور و قدیمی‌تر، تأیید علمای عصر استنساخ، مقابله نسخه‌های مختلف با هم مواجه خواهیم بود.

منابع آموزشی دانش: جوامع حدیثی شیعه (هادی حجت) فرهنگ کتب حدیثی شیعه (سیدمحمود مدنی بجستانی) ـ سبک‌شناسی کتاب‌های حدیثی (مهدی غلامعلی).

٤-   دیگر عناوین مطرح در این محور

فلسفه علوم حدیث/ تاریخ علوم حدیث: برخی اندیشمندان، مباحثی نو چون «فلسفه علوم حدیث» و «تاریخ علوم حدیث» را به‌عنوان دانش‌هایی مستقل بیان داشته‌اند؛ حال آنکه این دو، از سرفصل‌های مهم هر یک از دانش‌های حدیثی است و باید ذیل هر دانش، ابتدا به فلسفه وجودی و غایت آن و سپس تاریخ و سیر تولد و تطور آن پرداخت؛ ضمن آن‌که علوم‌ حدیثی یک دانش نیست که بتوان یک فلسفه و یک تاریخ برای آن بیان نمود.

آداب الحدیث: مبحثی است درباره فضیلت حدیث، پیش‌زمینه‌های علمی و عملی


[١١٠] . سبک‌های نگارشی این دو دوره عبارت است از: الف) عصر حضور: اصل، مسائل، رساله، نوادر و...؛ ب) عصر غیبت: تفسیر اثری، فقه مأثور، جامع‌نگاری، مزارات و ادعیه، امالی، سیره‌نگاری، مناقب‌نگاری، اربعینیات، موسوعه‌نگاری و....

[١١١] . برخی اساتید (همچون سیدمحمدکاظم طباطبایی در کتاب منطق فهم حدیث) بر اساس مؤلفه‌های مختلف اعتبارسنجی، به دسته‌بندی و تنظیم منابع حدیثی بر اساس اعتبار هر یک پرداخته‌اند. قابل ذکر است برخی، جایگاه منبع‌شناسی را در محور اعتبارسنجی می‌دانند و رسالت آن را پی‌بردن به اعتبار این دسته منابع می‌دانند؛ حال آنکه فقط به یکی از اهداف این دانش اشاره داشته‌اند.