حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٣٣ - منظومه دانشهای حدیثی شیعه با نگاه به فلسفه علم و تأکید بر دانشهای فعال
ب) منظومه دانشهای حدیثی، بر اساس تلاشهای محدثان و منابع علومحدیثی:
در این نوع منظومه، فقط تلاشهای محدثان شیعه در طول قرون متمادی مدنظر قرار گرفته و آنچه که به تدوین آن اقدام نمودهاند، در نظام درختوارهای جای خواهد گرفت؛ چه تلاشهای ایشان دائرمدار یک دانش باشد ویا اینکه نتوان نام دانش را بر آن اطلاق نمود. در واقع، منظور از دانش در این نوع نگاه، دانش به معنای مصطلح آن نیست بلکه هر محوری است که منابعی را به خود اختصاص داده و یا تلاشی را منجر شده باشد. مثلاً تألیفاتی با عنوان «علل الحدیث» را باید یادآور شد و در منظومه جای داد؛ گرچه در واقع و بر اساس آنچه در پی خواهد آمد، نتوان آن را دانشی مستقل قلمداد نمود.
ج) منظومه دانشهای حدیثی، با نگاه به آینده دانشهای حدیثی:
نظر به تحولاتی که در دانشهای متنمحور بشری رخ داده و خواهد داد و بیشک تأثیرات قابل توجهی در دانشهای حدیثی خواهد گذاشت، میتوان منظومهای با نگاه به آینده این مجموعه دانش ترسیم نمود. بهعنوان مثال، دو دانش «ترجمه حدیث» و «شرح الحدیث» که تلاشهای فراوانی را از محدثان در این دو محور شاهدیم، گرچه در حال حاضر ساختار دانش را دارا نیستند، اما با نگاه به آینده و ضرورت تبیین مبانی و قواعد این دو، میتوان آنها را در منظومه دانشهای حدیثی جای داد.
د) منظومه دانشهای حدیثی، بر اساس دانشهای حدیثی فعّـال در عصر حاضر:
در این نوع نگرش، سعی بر استخراج و چینش عناوینی است که از ساختار دانش برخوردار و منطبق بر تعریف ارائهشده از دانشاند و در حال حاضر نیز فعّال و مورد اعتنایند. دانشهایی که فقط در سدههای ابتدایی معمول بوده یا عناوینی که فاقد ساختار یک دانشاند، در این نوع منظومه جایی ندارند. در واقع، این دستهبندی ناظر به وضعیت حدیث در حال فعلی است و آینده دانشهای حدیثی را نیز مدنظر قرار نداده است.
حال، با توجه به کارکردهایی که در ابتدای نوشتار برای منظومهنگاری بیان شد و نیز توجه به ضرورت آشناسازی حدیثپژوهان با پیکره دانشهای حدیثی موجود، باید گفت بهترین زاویه بررسی، استخراج دانشهای حدیثی فعال در عصر حاضر گزینۀ (د) است. این نوع نگارش منظومه را «منظومه آموزشی دانشهای حدیثی» نیز میتوان نام نهاد و آن را متناسب با نیاز مراکز آموزش مباحث حدیثی و نیاز حدیثپژوهان مبتدی دانست.