حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٦ - ادوار استنباط از فعلِ معصوم در اندیشه شیعه
«استحباب تکبیر قبل از سجده»[٥٥] و... به فعلِ پیامبر(ص) استناد جسته است.
محقق کرکی نیز همچون فقهای پیشین به فعلِ معصوم به عنوان یک منبع استنباط نگریسته و در مواضع مختلف بدان استناد کرده است. برای مثال، وی با استناد به فعلِ پیامبر(ص) و ائمه؟عهم؟، استقبال قبله در نمازهای مستحب را واجب دانسته و آن را شرط شرعیت نماز شمرده است.[٥٦] وی همچنین با استناد به فعلِ پیامبر(ص) و امام صادق(ع) گفتن ذکر تکبیر قبل از سجده و در حال بلندکردن دستان را مستحب شمرده است.[٥٧]
شهید ثانی نیز در شماری از آثار خود به فعلِ معصوم استناد کرده و بر پایه آن بر آرای فقهی خویش استدلال نموده است؛ چنانکه وی با استناد به فعلِ پیامبر(ص) و حضرت زهرا(س)، شرط واقف در بهرهمندی اهلبیتش از مال وقفی را جایز شمرده است.[٥٨] همچنین با استناد به فعلِ پیامبر(ص)، اذان نماز عصر و عشا را، در صورتی که با ظهر و مغرب خوانده شود، ساقط دانسته است.[٥٩] وی در دیگر مسائل فقهی نیز به فعلِ معصوم استناد کرده و از آن در فتاوای خود بهره گرفته است.[٦٠]
١.٣. دورۀ متأخر
در این دوره، شمار زیادی از فقهای بنامِ شیعه چون، محقق سبزواری (١٠٩٠ق)، محسن فیض کاشانی (١٠٩١ق)، شیخ یوسف بحرانی (١١٨٦ق)، ملا مهدی نراقی (١٢٠٩ق) و ملا احمد نراقی (١٢٤٥ق)، میرزای قمی (١٢٣٢ق)، شیخ محمدحسن نجفی (١٢٦٦ق)، شیخ مرتضی انصاری (١٢٨١ق)، آقارضا همدانی (١٣٢٢ق) و سید ابوالقاسم خویی (١٤١٣ق) قرار دارند که هر یک ـ با تفاوت آراء و مبانی که داشتند ـ به افعال معصوم استناد کرده و از آن در استنباط و استدلال بر آموزههای فقهی بهره گرفتهاند.
برای مثال، محقق سبزواری دربارۀ دلیل استحباب نوافل، به فعلِ پیامبر(ص) استناد
[٥٥]. همان، ص٣٩٣.
[٥٦]. جامع المقاصد فی شرح القواعد، ج٢، ص٦٠.
[٥٧]. همان، ص٣٠٥.
[٥٨]. الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج٣، ص١٧٢.
[٥٩]. الفوائد الملیة لشرح الرسالة النفلیة، ص١٣٤.
[٦٠]. روض الجنان فی شرح إرشاد الأذهان، ج١، ص٣٠١ و ج٢، ص٥١٨ و٨١١؛ الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج١، ص٤٨٩ و ج٢، ص٣٩٠ و ج٣، ص١٧٢؛ الفوائد الملیة لشرح الرسالة النفلیة، ص١٩٤، ٢٠١ و ٢٠٨.