رکن چهارم در مسأله خاتمیت آن چیزی است که موضوع تفقه و تفکر و اجتهاد است ، یعنی آن چیزی که تفقه و اجتهاد باید روی آن صورت بگیرد . آن ، قرآن و سنت و اجماع و عقل است ، و البته ما فعلا راجع به عقل و اجماع نمی‌خواهیم بحث کنیم . مسأله قرآن و سنت یک پایه دیگر است . از چه نظر ؟ از این نظری که می‌خواهم عرض کنم ، و آن اینست : مسأله‌ای ما داریم که آیا فهم قرآن و درک معانی و استنباط حقایق قرآن ، مطلبی است‌ که در گذشته انجام شده است ؟ یا خیر ، قرآن در هر زمانی می‌تواند موضوع‌ مطالعه جدید قرار بگیرد و بلکه باید موضوع مطالعه جدید قرار بگیرد . به‌ عبارت دیگر آیا [ ( دیدی ) ] که با آن [ ( دید ) ] باید منابع اسلامی‌ مطالعه شود یک دید ثابت و یکنواخت است یا متغیر و متکامل است ؟ اگر من بتوانم مقصود خودم را توضیح بدهم خوب است . ما در دنیا کتابهائی داریم که این کتابها به دست بشر تألیف شده است‌ . این کتب هر اندازه عالی باشد و هر اندازه مشکل باشد بالاخره یک موضوع‌ محدودی است ، یک نفر ، دو نفر ، پنج نفر متخصص که روی اینها کار کردند می‌توانند پنبه آنها را کاملا حلاجی کنند که دیگر چیزی برای آیندگان باقی‌ نماند . مثلا گلستان سعدی یک شاهکار است . روی گلستان سعدی چقدر می‌توانیم کار کنیم که درست این گلستان را ، پشت و رویش را ، دولا و سه‌ لایش را زیرورو کرده باشیم ، تحلیل کرده باشیم که هر بیتی از ابیات‌ گلستان و هر جمله‌ای از آن نثرهای عالی آن را اگر از ما بپرسند که‌