فراموش كرده است و بعد از آن به خاطر مى‌آورد. گروهى نيز عقل را تنها عارضه‌اى در انسان مى‌دانند كه تنها ابزار پذيرش را در اختيار دارد و علم نيز جز تجربه نيست و تجربه چيزى جز احساس نيست كه احساس هم از امور مادى صرف است.

گروه دومى نفسى را تصوّر نكرده‌اند كه ذخيره‌اى درونى را در اختيار دارد كه از حيوان جدا مى‌گردد و به وسيله آن تمدّنهاى بزرگ را برپا مى‌دارد. اين حسّ گرايان وجود ملاكهاى ثابتى را انكار مى‌كنند كه انسان، به دور از تجربه آن را در اختيار دارد و تجارب خود را با آن مى‌سنجد تا صحيح را از خطا باز شناسد.

ودر ميان اين دو گروه تندرو موضع قرآن كريم را مى‌بينيم كه مى‌فرمايد:

(وَوَجَدَكَ ضَالّاً فَهَدَى‌) [١].

«آيا تو را گمگشته نيافت و هدايت كرد؟»

(... فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَئِن لَمْ يَهْدِنِي رَبِّي لَأَكُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّينَ) [٢].

«... چون ماه فرو شد گفت: اگر پروردگار من مرا راه ننمايد، از گمراهان خواهم بود.»

(إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَن يَشَاءُ...) [٣].

[١] - سوره ضحى، آيه ٧.

[٢] - سوره انعام، آيه ٧٧.

[٣] - سوره قصص، آيه ٥٦.