تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٣٨ - انبوه جمعيت به تنهايى كارى نمىكند

اما چنان كه در شرح غزوه" حنين" به خواست خدا خواهيم گفت، اين انبوه جمعيت كه گروهى از آنها از افراد تازه مسلمان و ساخته نشده بودند، موجب فرار لشكر و شكست ابتدايى شد، ولى سرانجام لطف خدا آنها را نجات داد.

اين شكست ابتدايى چنان بود كه قرآن اضافه مى‌كند:" زمين با آن همه وسعتش بر شما تنگ شد" (وَ ضاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِما رَحُبَتْ‌).

" سپس پشت به دشمن كرده و فرار نموديد" (ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ‌).

*** در اين موقع كه سپاه اسلام در اطراف سرزمين حنين پراكنده شده بود، و جز گروه كمى با پيامبر ص باقى نمانده بودند، و پيغمبر ص به خاطر فرار آنها شديدا نگران و ناراحت بود،" خداوند آرامش و اطمينان خويش را بر پيامبرش و بر مؤمنان فرستاد" (ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلى‌ رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ‌).

" و هم چنين لشكريانى كه شما نمى‌ديديد، براى تقويت و ياريتان فرو فرستاد" (وَ أَنْزَلَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْها).

همانگونه كه در ذيل آيات مربوط به" غزوه بدر" گفتيم نزول اين ارتش نامرئى الهى براى تحكيم و تقويت روح مسلمانان و ايجاد نيروى ثبات و استقامت در جان و دل آنان بود، نه اينكه فرشتگان و نيروهاى غيبى در جنگ شركت كرده باشند [١] و در پايان نتيجه نهايى جنگ" حنين" را چنين بيان مى‌كند:" خداوند افراد بى ايمان و بت‌پرست را كيفر داد" (گروهى كشته و گروهى اسير و جمعى پا به فرار گذاردند آن چنان كه از دسترس ارتش اسلام خارج شدند)

---

[١] براى توضيح بيشتر به همين جلد از تفسير نمونه ذيل آيات ٩ تا ١٢ سوره انفال مراجعه نماييد.